Less
Z Wikipedii
Less - pylasta skała osadowa pochodzenia eolicznego. Less to węglanowy utwór średnio pylasty, przeważnie żółtawoszary o miąższości co najmniej 1-4 m, skłonny do osiadania pod wpływem zawilgocenia względnie dodatkowego obciążenia. W stanie suchym wykazuje skłonności do pękania i tworzenia pionowych obrywisk, które zanikają gdy less jest wilgotny i nasycony wodą. Dominuje w nim frakcja aleurytowa (0,05-0,02 mm) wyselekcjonowana i deponowana głównie na drodze eolicznej, a więc w warunkach względnie suchego klimatu na co wskazuje między innymi rozmieszczenie strefowe lub związek lessu z określonym piętrem hipsometrycznym. Stosowany do wyrobu klinkieru i innych materiałów budowlanych.
Do czynienia z lessami właściwymi mamy wówczas gdy frakcja 0,05-0,02 mm stanowi powyżej 50% analizowanej próby. Wyróżnia się ponadto lessy właściwe piaszczyste oraz less właściwy gliniasty ....(H. Maruszczak). Do utworów lessopodobnych zalicza się te, które w fazie sedymentacji były kształtowane m.in. przy udziale czynników eolicznych, ale ich rola była mniejsza niż w przypadku lessów właściwych.
Spis treści |
[edytuj] Geneza
Geologiczna geneza lessu, rozpowszechniona przez Ferdinanda von Richthofena w XIX wieku jest obecnie akceptowana przez wielu badaczy. Niewyjaśniony jest do dzisiaj problem źródła materiału pyłowego, długości transportu i kierunku wiatrów lessotwórczych. Obecnie nie jest brana pod uwagę teoria o dalekim transporcie pyłu lessowego, lecz przyjmuje się transport na małe odległości. O autochtonizmie lessu polskiego świadczą wyniki porównawczych analiz właściwości fizycznych, składu chemicznego i mineralogicznego lessów.
Źródłem materiału pyłowego według jednej grupy badaczy były różne osady czwartorzędowe i starsze. Według drugiej grupy źródłem pyłu lessowego były osady rzeczne. Pył lessowy był wywiewany z tych osadów na okoliczne tereny, nieraz na odległość kilkudziesięciu kilometrów. Na wysoczyznach zalega less pierwotny akumulowany eolicznie, natomiast w dolinach oprócz lessu eolicznego występują wtórne pokrywy lessowe powstałe w wyniku przemieszczania lessów pierwotnych. Z tego powodu lessy dzieli się dodatkowo na 3 topofacje:
- lessy wysoczyznowe
- lessy stokowe
- lessy dolinne
[edytuj] Występowanie
W Polsce lessy występują dysjunktywnie w obrębie Wyżyn Polskich, Niziny Śląskiej, Wzgórz Trzebnickich, na Podkarpaciu i Pogórzu Karpackim oraz na Wyżynie Lubelskiej i Roztoczu Zachodnim. Płaty lessów wyciągnięte są w kierunku WNW-ESE. Zbudowane są one z różnowiekowych warstw, niekiedy poprzedzielanych glebami kopalnymi. Wyróżniane są lessy młodsze akumulowane podczas ostatniego zlodowacenia Vistulianu , lessy starsze tworzące się w strefach peryglacjalnych zlodowaceń środkowopolskich (Odranian i Wartanian) oraz lessy najstarsze ze zlodowaceń mezoplejstoceńskich (tj. zlodowaceń Nidanian, Sanian 1, Sanian 2 i Liwiecian - wg schematu stratygraficznego L.Lindnera (L.Dolecki 1995). Rozmieszczenie lessów w Polsce wykazuje szereg prawidłowości m.in. wzrost miąższości płatów lessowych z zachodu na wschód, występowanie płatów tylko na określonych wysokościach nad poziomem morza tj. od 170 do 450 m n.p.m. Pokrywy lessowe o największej powierzchni i miąższości występują w Polsce na Grzędzie Horodelskiej i Sokalskiej, natomiast na terenie Chin ich grubość dochodzi nawet do kilkuset metrów a ich wiek jest miejscami także eoplejstoceński. Występują one także m.in. na terenie Kazachstanu, Ukrainy, Stanów Zjednoczonych, Węgier, Bułgarii, Czech, Austrii, Niemiec, Francji, Belgii a nawet w Anglii.
[edytuj] Czas tworzenia się lessu
Pokrywy lessowe tworzyły się w piętrach zimnych zlodowaceń tzw. glacjałach. W okresach ociepleń tzw. interstadiałach tworzenie się pokryw lessowych ustawało, względnie akumulacja była mniej intensywna. W okresie interstadiałów pokłady pyłu lessowego były przekształcane przez procesy glebowe tzw. lessivage. Lessivage powodował to, że pokłady pyłu zaczęły nabierać cechy dzisiejszych lessów. W okresach ciepłych tworzyły się na pokrywach lessowych gleby różnej rangi stratygraficznej. Typ tworzącej się gleby uzależniony był od warunków klimatycznych i długości okresu pedogenezy, a co za tym idzie typu roślinności. Na pokrywach lessowych tworzyły się m.in. czarnoziemy pod roślinnością stepową, gleby brunatne i płowe pod roślinnością leśną a podczas interstadiałów tworzyły sie gleby mniej rozwinięte typu glejowego względnie brunatnoziemów arktycznych, względnie zachodziły tylko słabe procesy glebotwórcze. W okresie każdego zlodowacenia było kilka pięter zimnych i kilka ciepłych, stąd w pokładach lessów obecność gleb kopalnych.
Formy lessowe:
- parowy
- wąwozy
- doliny odwadniane okresowo
- płaskowyże
[edytuj] Zobacz też
| Podał się za dowódcę GROMU i zażądał dwóch radiowozów |
W ten sposób próbował zażartować sobie z policjantów z Rawy Mazowieckiej pijany 24-latek. Mężczyzna odpowie za wykroczenie. Grozi mu kara aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny. |
| Prezydent chce się spotkać z Fedak w sprawie "pomostówek" |
Prezydent Lech Kaczyński oświadczył, że chce się spotkać z minister pracy Jolantą Fedak, by porozmawiać o emeryturach pomostowych. |
| Tusk o propozycji Fedak: Traktuję to jako nieporozumienie |
Premier Donald Tusk, odnosząc się do propozycji minister pracy Jolanty Fedak, dotyczącej emerytur "przejściowych" dla nauczycieli, powiedział dziennikarzom, że na razie "traktuje to jako nieporozumienie". |
| Dziecko podejrzane o kradzież przez... czapkę |
8-latka podejrzewano o to, że ukradł zabawkę w hipermarkecie. Miał taką samą czapkę jak chłopiec, którego kilka dni wcześniej przy kradzieży zarejestrowały kamery monitoringu. Dziecko zatrzymała ochrona, która wstępnie go przesłuchała. Wezwano policję. Rodzice są wściekli, chłopiec chodzi do psychologa. Firma ochroniarska przesłała pismo z przeprosinami. |
| Nie ma zgody PO na "pomostówki" dla nauczycieli |
Nie ma i nie będzie akceptacji Platformy Obywatelskiej na jakąkolwiek ustawę o emeryturach pomostowych dla nauczycieli - oświadczył w środę szef klubu PO Zbigniew Chlebowski. Donald Tusk określił natomiast wczorajszą propozycję minister pracy jako nieporozumienie. |
| Andrzej K. i 6 innych osób podejrzanych o niegospodarność i pranie brudnych pieniędzy |
Prezes rady fundacji Jolanty Kwaśniewskiej "Porozumienie bez Barier" Andrzej K. i sześć innych osób jest podejrzanych o niegospodarność i pranie brudnych pieniędzy. |
| Chorzów: Bomba w szpitalu? Trwa ewakuacja |
Trwa ewakuacja pacjentów Szpitala im. Rostka w Chorzowie. W środę przed południem strażacy odebrali informację o podłożeniu bomby w placówce. |
| Agent SB autorem książki zamówionej przez kombatantów Czerwca '56 |
Tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, napisał książkę dla kombatantów Poznańskiego Czerwca 1956. Kombatanci zapewniają, że nie wiedzieli o przeszłości autora książki. |
| Wielka Brytania: Rozbito gang wyzyskujący polskich pracowników |
Brytyjska policja rozbiła gang wyzyskujący pracowników z Polski i krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Aresztowano osiem osób, w tym kobietę - poinformował w środowym wydaniu dziennik "Guardian". |
| Lepper: Akcja CBA to może być wynik taśm Beger |
Akcja CBA mogła być konsekwencją taśm Beger - mówił Andrzej Lepper przed komisją śledczą ds. nacisków. - Sidła na Samoobronę zakładano wyrafinowanie - ocenił. Przyznał też, że jako wicepremier używał pięciu telefonów komórkowych. Dziwił się temu Arkadiusz Mularczyk, który uważa to za niepotrzebne, gdy ktoś jest "czysty" i nie ma nic do ukrycia. |
