Kreda (okres)

Z Wikipedii

Kreda – ostatni okres ery mezozoicznej, trwający około 80 milionów lat (od 145,5 ± 4,0 do 65,5 ± 0,3 mln lat temu). Kreda dzieli się na dwie epoki: wczesną kredę i późną kredę.

Okres istnienia Kreda ← mln lat temu

Prekambr ← 4,6 mld

Kambr 542

Ordowik 488

Sylur 444

Dewon 416

Karbon 359

Perm 299

Trias 251

Jura 200

Kreda 145

Paleog. 65

NG 23

Cz 2

Spis treści 1 Stratygrafia 2 Ogólne 3 Flora 4 Fauna 5 Wymieranie kredowe 6 Bibliografia 7 Zobacz też

[edytuj] Stratygrafia

Podstawowymi skamieniałościami przewodnimi są amonity, a w kredzie górnej także małże inoceramy, belemnity i otwornice. Kreda dzieli się na dwa oddziały: kredę dolną i kredę górną z piętrami:

Górna/Późna kreda
mastrycht	(70,6 ± 0,6 – 65,5 ± 0,3 mln lat temu)
kampan	(83,5 ± 0,7 – 70,6 ± 0,6 mln lat temu)
santon	(85,8 ± 0,7 – 83,5 ± 0,7 mln lat temu)
koniak	(89,3 ± 1,0 – 85,8 ± 0,7 mln lat temu)
turon	(93,5 ± 0,8 – 89,3 ± 1,0 mln lat temu)
cenoman	(99,6 ± 0,9 – 93,5 ± 0,8 mln lat temu)
Dolna/Wczesna kreda
alb	(112,0 ± 1,0 – 99,6 ± 0,9 mln lat temu)
apt	(125,0 ± 1,0 – 112,0 ± 1,0 mln lat temu)
barrem	(130,0 ± 1,5 – 125,0 ± 1,0 mln lat temu)
hoteryw	(136,4 ± 2,0 – 130,0 ± 1,5 mln lat temu)
walanżyn	(140,2 ± 3,0 – 136,4 ± 2,0 mln lat temu)
berrias	(145,5 ± 4,0 – 140,2 ± 3,0 mln lat temu)

[edytuj] Ogólne

W kredzie panował bardzo ciepły i dość wilgotny klimat. Nawet na biegunie średnia roczna temperatura wynosiła około plus 4C° i zimą raczej nie spadała poniżej zera. Pod koniec wczesnej kredy zaczęła się największa w dziejach Ziemi transgresja, dzięki czemu w późnej kredzie poziom wszechoceanów był wyższy od dzisiejszego o ponad 200 metrów. Znaczna część lądów uległa zalaniu i utworzyły się tam liczne płytkie morza. Istniały już wtedy dobrze rozwinięte oceany Atlantyk i Indyjski, choć były jeszcze znacznie węższe niż obecnie. Pod koniec kredy zaczęły się intensywne ruchy górotwórcze orogenezy alpejskiej, dzięki czemu doszło do sfałdowania i częściowego wypiętrzania osadów wcześniejszych mórz. Powstały wtedy m.in. płaszczowiny Tatr.

[edytuj] Flora

Wśród morskiej flory najważniejsza jest grupa jednokomórkowych glonów – kokolitów, które (zwłaszcza w późnej kredzie) występowały masowo. Szczątki kokolitów są jednym z głównych składników wielu odmian wapieni, w tym kreda piszącej. Kokolity mają też spore znaczenie w datowaniu skał.

We wczesnej kredzie pojawiły się pierwsze rośliny okrytonasienne, które w późnej kredzie były już podstawowym składnikiem flory lądowej. Przez cały okres bardzo powszechne były rośliny iglaste, zwłaszcza araukarie i zastrzaliny. Z innych roślin nagonasiennych we wczesnej kredzie pospolite były liściaste: miłorzębowe, sagowce i benetyty, jednak w późnej kredzie te ostatnie wymierają, a pozostałe podupadają. We wczesnej kredzie giną ostatnie paprocie nasienne. Rośliny zarodnikowe reprezentują prawie wyłącznie formy zielne, zwłaszcza pospolite były paprocie. W kredzie zanikają ostatnie drzewiaste paprocie.

[edytuj] Fauna

W kredzie dochodzi do bardzo bujnego rozwoju pierwotniaków, zwłaszcza istotne skałotwórczo i stratygraficznie są otwornice, w tym pierwsze gatunki planktoniczne. Na przełomie jury i kredy bardzo rozpowszechnione były inne jednokomórkowe pierwotniaki – kalpionelle budujące niektóre wapienie i używane w datowaniu skał. Wśród bezkręgowców żyjących na dnie szczególnie liczne były małże, w tym bardzo ważny stratygraficznie rodzaj Inoceramus. Niektóre małże o nietypowych kształtach rogu, tzw. rudysty tworzyły struktury rafopodobne. Pospolite były w kredzie także ramienionogi, gąbki i ślimaki. W toni wodnej mórz dominowały amonity (zwierzęta). Dość liczne stały się wtedy amonity o nietypowych kształtach heteromorfy, czasami też formy gigantyczne (do 2,5m). Drugą podstawową grupą nektonicznych bezkręgowców były belemnity.

W kredzie następuje szybki rozwój współcześnie dominującej grupy ryb Teleostei, ale jednocześnie co najmniej równie pospolite są rekiny. Natomiast ryby kostnochrzęstne i przejściowce bardzo podupadają.

We wczesnej kredzie w Australii rozwijają się wielkie, dochodzące do 5m długości i 0,5 tony wagi płazy tarczogłowe. Jednak pod koniec tej epoki giną ostatni światowi przedstawiciele tej grupy. Kreda jest, wraz z jurą nazywana wiekiem gadów. W morzach przez cały okres panują plezjozaury, we wczesnej kredzie dość częste są ichtiozaury, które jednak giną pod koniec epoki. W kredzie późnej dominuje w morzach nowo powstała grupa morskich jaszczurek – mozazaurów, z których największe gatunki przekraczały 20 metrów długości. Pospolite są także morskie krokodyle sięgające 17 metrów długości i wielkie żółwie. Istniały także mniejsze krokodyle i żółwie słodkowodne.

W powietrzu dochodzi do rozkwitu gadów latających, zwłaszcza pterodaktyli, z których największe osobniki szacuje się na 12 metrów rozpiętości skrzydeł. Natomiast ramforynchy były rzadsze.

Na lądzie dominują dinozaury. Szczególny rozkwit przechodzą dinozaury ptasiomiedniczne, w tym nowo powstałe dinozaury rogate (np. Triceratops) i dinozaury kaczodziobe, tworzące największe wśród dinozaurów stada (do 10 000 osobników) i kolonie lęgowe. W kredzie nastąpiła też maksymalizacja rozmiarów drapieżnych teropodów. Do takich drapieżnych olbrzymów należy m.in. północnoamerykański Tyrannosaurus i gobijski Tarbosaurus. Istniały też wielkie zauropody, ale były one rzadsze niż w jurze.

W kredzie powoli ewoluują ssaki, powstają wtedy pierwsze torbacze i łożyskowce, tym niemniej była to grupa marginalna.

[edytuj] Wymieranie kredowe

Kreda skończyła się jednym z pięciu największych masowych wymierań zwierząt w historii (wymieranie kredowe). Wymarły m.in. amonity, belemnity, mozazaury, plezjozaury, pterozaury, wszystkie dinozaury oprócz ptaków.

[edytuj] Bibliografia

• Włodzimierz Mizerski, Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN

[edytuj] Zobacz też

• Krater Silverpit
• senon
• neokom

Podał się za dowódcę GROMU i zażądał dwóch radiowozów

W ten sposób próbował zażartować sobie z policjantów z Rawy Mazowieckiej pijany 24-latek. Mężczyzna odpowie za wykroczenie. Grozi mu kara aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny.

Prezydent chce się spotkać z Fedak w sprawie "pomostówek"

Prezydent Lech Kaczyński oświadczył, że chce się spotkać z minister pracy Jolantą Fedak, by porozmawiać o emeryturach pomostowych.

Tusk o propozycji Fedak: Traktuję to jako nieporozumienie

Premier Donald Tusk, odnosząc się do propozycji minister pracy Jolanty Fedak, dotyczącej emerytur "przejściowych" dla nauczycieli, powiedział dziennikarzom, że na razie "traktuje to jako nieporozumienie".

Dziecko podejrzane o kradzież przez... czapkę

8-latka podejrzewano o to, że ukradł zabawkę w hipermarkecie. Miał taką samą czapkę jak chłopiec, którego kilka dni wcześniej przy kradzieży zarejestrowały kamery monitoringu. Dziecko zatrzymała ochrona, która wstępnie go przesłuchała. Wezwano policję. Rodzice są wściekli, chłopiec chodzi do psychologa. Firma ochroniarska przesłała pismo z przeprosinami.

Nie ma zgody PO na "pomostówki" dla nauczycieli

Nie ma i nie będzie akceptacji Platformy Obywatelskiej na jakąkolwiek ustawę o emeryturach pomostowych dla nauczycieli - oświadczył w środę szef klubu PO Zbigniew Chlebowski. Donald Tusk określił natomiast wczorajszą propozycję minister pracy jako nieporozumienie.

Andrzej K. i 6 innych osób podejrzanych o niegospodarność i pranie brudnych pieniędzy

Prezes rady fundacji Jolanty Kwaśniewskiej "Porozumienie bez Barier" Andrzej K. i sześć innych osób jest podejrzanych o niegospodarność i pranie brudnych pieniędzy.

Chorzów: Bomba w szpitalu? Trwa ewakuacja

Trwa ewakuacja pacjentów Szpitala im. Rostka w Chorzowie. W środę przed południem strażacy odebrali informację o podłożeniu bomby w placówce.

Agent SB autorem książki zamówionej przez kombatantów Czerwca '56

Tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, napisał książkę dla kombatantów Poznańskiego Czerwca 1956. Kombatanci zapewniają, że nie wiedzieli o przeszłości autora książki.

Wielka Brytania: Rozbito gang wyzyskujący polskich pracowników

Brytyjska policja rozbiła gang wyzyskujący pracowników z Polski i krajów Europy Środkowej i Wschodniej. Aresztowano osiem osób, w tym kobietę - poinformował w środowym wydaniu dziennik "Guardian".

Lepper: Akcja CBA to może być wynik taśm Beger

Akcja CBA mogła być konsekwencją taśm Beger - mówił Andrzej Lepper przed komisją śledczą ds. nacisków. - Sidła na Samoobronę zakładano wyrafinowanie - ocenił. Przyznał też, że jako wicepremier używał pięciu telefonów komórkowych. Dziwił się temu Arkadiusz Mularczyk, który uważa to za niepotrzebne, gdy ktoś jest "czysty" i nie ma nic do ukrycia.