Kambr

Z Wikipedii

Kambr (ang. Cambrian)

• w sensie geochronologicznym – pierwszy okres ery paleozoicznej. Trwał około 54 milionów lat (od 542,0 ± 1,0 do 488,3 ± 1,7 milionów lat temu). Kambr jest młodszy od ediakaru (neoproterozoik) a starszy od ordowiku. Dzieli się na cztery epoki: terrenew, epoka 2, epoka 3 oraz furong.

Okres istnienia Kambr ← mln lat temu

Prekambr ← 4,6 mld

Kambr 542

Ordowik 488

Sylur 444

Dewon 416

Karbon 359

Perm 299

Trias 251

Jura 200

Kreda 145

Paleog. 65

NG 23

Cz 2

• w sensie chronostratygraficznym – pierwszy system eratemu paleozoicznego, wyższy od ediakaru, niższy od ordowiku. Dzieli się na cztery oddziały: terrenew, oddział 2, oddział 3 i furong. Międzynarodowy stratotyp granicy prekambr/kambr znajduje się na wybrzeżu półwyspu Burin koło miasta Fortune (południowo-wschodnia część Nowej Fundlandii, Kanada). Dolna granica kambru oparta jest o pierwsze pojawienie się skamieniałości śladowej Phycodes pedum Seilacher, 1955.

System kambryjski wydzielił Adam Sedgwick w 1835 roku. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Walii – Cambria, gdyż tam skały kambryjskie poznane zostały najwcześniej.

Spis treści 1 Wydarzenia 2 Fauna 3 Flora 4 Mapa 5 Kopaliny użyteczne 6 Kambr na obszarze Polski 7 Zobacz też 8 Bibliografia 9 Przypisy

[edytuj] Wydarzenia

Pod koniec kambru doszło do pierwszych, słabych jeszcze, faz orogenezy kaledońskiej. Ruchy górotwórcze doprowadziły do podniesienia się dna morza, wypiętrzenia znacznych terenów ponad poziom wody i silnej denudacji np. na obszarze basenu świętokrzyskiego.

[edytuj] Fauna

Od tego okresu zaczynają obficie występować skamieniałości strukturalne zwierząt morskich, których linie rozwojowe rozdzieliły się znacznie wcześniej, na co wskazują badania genetyczne. To nagłe pojawienie się różnorodności życia zwierzęcego zostało nazwane eksplozją kambryjską. W czasie kambru miało miejsce kilka masowych wymierań, przyczyny których nie są do końca znane.

Największe znaczenie stratygraficzne jako skamieniałości przewodnie mają morskie stawonogi – trylobity, będące w kambrze bardzo zróżnicowaną grupą zwierząt. Przedstawiciele szkarłupni odgrywają podrzędną rolę. Ze zwierząt jednokomórkowych tego okresu znane są otwornice zlepieńcowate, żyjące na dnie mórz. Niewielkie znaczenie stratygraficzne mają gąbki.

Archeocjaty odgrywają ważną rolę skałotwórczą i jako skamieniałości przewodnie mają dość spore znaczenie. W skałach dolnokambryjskich spotyka się ślady żerowania pierścienic. Licznie występują ramienionogi, głównie bezzawiasowe. Pewne znaczenie stratygraficzne z mięczaków mają jednotarczowce, hiolity i ślimaki.

[edytuj] Flora

Świat roślinny reprezentowany jest tylko przez glony (np. Callenia). Regionalne znaczenie stratygraficzne mają akritarchy, skamieniałości uważanych za cysty jednokomórkowych organizmów morskich lub morskich glonów.

[edytuj] Mapa

[edytuj] Kopaliny użyteczne

W skałach wieku kambryjskiego na świecie znane są złoża:

• ropy naftowej (Teksas, Kansas i Wyoming w Stanach Zjednoczonych, rejon Irkucka w Rosji)
• miedzi (Tennessee w Stanach Zjednoczonych, Demokratyczna Republika Konga)
• ołowiu (Missouri w Stanach Zjednoczonych)
• żelaza (Pensylwania w Stanach Zjednoczonych)
• azbestu (Quebec w Kanadzie)
• soli kamiennych i potasowych (południowa Syberia)
• fosforytów (środkowa Australia, Kazachstan).

W Polsce znane są niewielkie złoża ropy naftowej w obniżeniu perybałtyckim. W Górach Świętokrzyskich eksploatowane są surowce skalne wieku kambryjskiego – piaskowce kwarcytowe. W Sudetach natomiast eksploatowane są na potrzeby przemysłu wapienniczego dolnokambryjskie wapienie wojcieszowskie, których wiek został potwierdzony przez znaleziska archeocjatów^[1].

[edytuj] Kambr na obszarze Polski

W kambrze duże obszary Polski zalane były przez morza. Na ich dnie powstały prawie wyłącznie osady piaszczyste, mułowcowe i ilaste, natomiast w Polsce skały węglanowe (wieku prawdopodobnie z pogranicza prekambru i kambru) są wyjątkowo rzadkie i na powierzchni występują tylko w Kotlinie Kłodzkiej (masyw Krowiarki i rejon Stronia Śląskiego). Utwory te zachowały się niezmienione w Górach Świętokrzyskich, natomiast w Sudetach zostały później przeobrażone w łupki metamorficzne lub fyllity które budują dziś znaczne partie Rudaw Janowickich i masywu Śnieżnika, a wapienie przekształciły się w marmury.

[edytuj] Zobacz też

• tabela stratygraficzna
• łupki z Burgess

[edytuj] Bibliografia

• Włodzimierz Mizerski, Stanisław Orłowski, 2005: Geologia historyczna dla geografów. PWN
• Stanisław Orłowski, Michał Szulczewski, 1990: Geologia historyczna. Wydawnictwa Geologiczne.

Przypisy

Prezydent o ustawach zdrowotnych: można spodziewać się weta

Prezydent Lech Kaczyński oświadczył, że nie zgodzi się na "komercjalizację, która prowadzi do prywatyzacji" w ochronie zdrowia. Można spodziewać się weta - powiedział prezydent w TVP.

Projekt ws. zmniejszenia emerytur dla funkcjonariuszy służb PRL - do podkomisji

Projekt autorstwa PO dotyczący zmniejszenia emerytur dla funkcjonariuszy służb specjalnych PRL i Wojskowej Rady Ocalenia Narodowego skierowały w środę do prac w powołanej podkomisji sejmowe komisje administracji i spraw wewnętrznych oraz polityki społecznej i rodziny.

Trybunał Konstytucyjny odrzucił skargę prezydenta w sprawie WSI

Trybunał Konstytucyjny odrzucił wniosek Lecha Kaczyńskiego, który sprzeciwiał się rządowej nowelizacji ustawy o WSI. Nowelizacja umożliwia dalsze pełnienie służby przez żołnierzy b. WSI, którzy nie zostali zweryfikowani.

Kaczmarek: były polityczne naciski na zmiany w prokuraturze

Zeznający przed sejmową komisja ds. nacisków Kaczmarek mówił o polityce kadrowej ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry. Były minister kontynuował rozpoczęte we wtorek zeznania. Ma jeszcze zeznawać niejawnie.

Pospieszna ekshumacja koparką

Władze Malborka błyskawicznie uporały się ze zbiorową mogiłą, którą odkryto w miejscu budowy ekskluzywnego hotelu: niedbała ekshumacja, szybka decyzja, by zamknąć sprawę. Prokurator orzekł, że nie są to ofiary zbrodni wojennej - choć kilka czaszek miało ślady po kulach. Nikt nie zadał sobie trudu, by ustalić do kogo należały szczątki 65 osób, które wyrwała z ziemi koparka. Teraz będzie to już niemożliwe.

PiS: Dyrektor Łazienek jest związany z Palikotem

Posłowie PiS kwestionują kompetencje Jacka Czeczota-Gawraka jako nowego dyrektora warszawskich Łazienek. Zdaniem posła Pawła Poncyljusza, nowy dyrektor jest postacią "zagadkową" jeśli chodzi o kwalifikacje, a także postacią "ciekawą", ponieważ był w przeszłości związany interesami z posłem PO Januszem Palikotem.

Oddali do hotelu pięć psów. Odebrali... cztery

Pewna para oddała do hotelu dla zwierząt w podbydgoskim Brzeźnie pięć psów ze swojej hodowli. Gdy się zgłosiła po odbiór, dostała cztery. Szefowa pensjonatu twierdzi, że o piątym - gryfoniku belgijskim o imieniu Goliat - nic nie wie! Właściciele psa chcą walczyć o odszkodowanie

Piła przebiła mu głowę, ale żyje i będzie zdrowy

Podczas obróbki drewna piła wbiła się w głowę 43-letniego mężczyzny. Przeżył wypadek.

Podał się za dowódcę GROMU i zażądał dwóch radiowozów

W ten sposób próbował zażartować sobie z policjantów z Rawy Mazowieckiej pijany 24-latek. Mężczyzna odpowie za wykroczenie. Grozi mu kara aresztu, ograniczenia wolności lub grzywny.

Dziecko podejrzane o kradzież przez... czapkę

8-latka podejrzewano o to, że ukradł zabawkę w hipermarkecie. Miał taką samą czapkę jak chłopiec, którego kilka dni wcześniej przy kradzieży zarejestrowały kamery monitoringu. Bogu ducha winne dziecko zatrzymała ochrona i zaczęła przesłuchiwać. Rodzice o sprawie dowiedzieli się przypadkiem, kiedy zaczęli szukać dziecka, bo nie wracało do domu.