Język słoweński

Z Wikipedii

Slovenščina
Obszar	Słowenia, Włochy, Austria, Chorwacja i inne
Liczba mówiących	2 miliony
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie  Języki słowiańskie   Południowosłowiańskie    Język słoweński
Pismo	łaciński
Status oficjalny
Język urzędowy	Słowenia, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej
Regulowany przez	Słoweńska Akademia Nauki i Sztuki
Kody języka
ISO 639-1	slv
ISO 639-3	slv
SIL	SLV
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata Słoweńska wersja językowa Wikipedii W Wikisłowniku: Słownik języka słoweńskiego

Język słoweński – jeden z języków południowosłowiańskich. Język urzędowy w Słowenii. Posługuje się nim ok. 2 mln osób (z czego ok. 1,9 mln w Słowenii, ok. 90 tys. w przygranicznych rejonach Włoch, ok. 40 tys. w austriackiej części Karyntii, ok. 15 tys. w Chorwacji, ok. 3 tys. na Węgrzech; poza tym używany w ośrodkach emigracji słoweńskiej, takich jak Cleveland w USA i Buenos Aires w Argentynie).

Język słoweński zaliczany jest do południowej grupy języków słowiańskich, jednak posiada pewne elementy charakterystyczne dla języków północnosłowiańskich (np. użycie form praesentis niektórych czasowników dokonanych dla oznaczenia czynności przyszłych: Jutri vstanem ob osmih por. polskie "Jutro wstanę o ósmej" czy użycie słowa posiłkowego biti pol. "być" do tworzenia czasu przyszłego złożonego: Zvečer bom gledala film pol. "wieczorem będę oglądała film".) Najbardziej zbliżone do niego są język serbsko-chorwacki i język słowacki. Ponadto w leksyce i frazeologii można dostrzec silne wpływy języka niemieckiego.

Język słoweński obejmuje siedem zespołów silnie zróżnicowanych dialektów: dialekty karynckie, przymorskie, rowtarskie, goreńskie, doleńskie, styryjskie i panońskie. Język literacki powstał w XVI wieku dzięki działaczom reformacji (Primož Trubar, Adam Bohorič, Jurij Dalmatin) i oparty został na dialektach doleńskich z pewną domieszką dialektów goreńskich. Zapisywany jest w zmodyfikowanym alfabecie łacińskim, który składa się z 25 liter: a b c č d e f g h i j k l m n o p r s š t u v z ž. Stosowane są 3 dwuznaki: dž lj nj.

Pod względem wymowy język słoweński wyróżnia się wśród innych języków słowiańskich niewielką liczbą spółgłosek miękkich. Akcent wyrazowy jest swobodny, ruchomy i ma charakter dynamiczny, choć w niektórych dialektach występuje również akcent melodyczny (toniczny). Samogłoski akcentowane mogą być długie lub krótkie, co może wpływać na znaczenie słowa: naglas [naglas] pol. "akcent", na glas [nagla:s] pol. "na głos".

Charakterystyczna dla języka słoweńskiego jest kategoria liczby podwójnej, istniejąca obok liczby pojedynczej i liczby mnogiej, i używana, gdy mamy do czynienia z dwoma obiektami: eno jabolko, dve jabolki, tri jabolka ("jedno jabłko, dwa jabłka, trzy jabłka"), en pes, dva psa, trije psi ("jeden pies, dwa psy, trzy psy"). We wszystkich liczbach istnieją trzy rodzaje gramatyczne - męski, żeński i nijaki. Przypadków jest sześć (zanikł wołacz). Nie ma rodzajników ani przedimków, ale określoność lub nieokreśloność może być niekiedy sygnalizowana określoną lub nieokreśloną formą przymiotnika:

nov avto = (jakiś) nowy samochód = a new car,
novi avto = (ten) nowy samochód = the new car.

Istnieją cztery czasy gramatyczne, w tym jeden prosty (teraźniejszy) i trzy złożone, utworzone przy pomocy czasownika posiłkowego biti czyli "być" (przyszły, przeszły, zaprzeszły):

spim, spiš, spi = śpię, śpisz, śpi
spal bom, spal boš, spal bo = będę spał, będziesz spał, będzie spał
spal sem, spal si, spal je = spałem, spałeś, spał
spal sem bil, spal si bil, spal je bil = spałem był, spałeś był, spał był

Przy tworzeniu form czasu przeszłego złożonego perfectum wykorzystuje się wyłącznie imiesłów (czasem określany tutaj formą-ł), np. bom spal. W języku polskim można stosować imiesłów lub bezokolicznik (bez różnicy znaczenia), w pozostałych językach słowiańskich możliwa jest jedynie forma z bezokolicznikiem.

Ponadto, tak samo jak w języku polskim, w odmianie czasownika istnieją trzy tryby gramatyczne (oznajmujący, rozkazujący, przypuszczający).

Zobacz też:

• język, językoznawstwo
• języki słowiańskie
• alfabet słoweński, literatura słoweńska

p • d • e Języki słowiańskie prasłowiański* zachodniosłowiańskie czeski • dolnołużycki • górnołużycki • kaszubski • knaan † • polski  (staropolski † • średniopolski †) • połabskie † • słowacki •słowiński †  • śląski** wschodniosłowiańskie białoruski • Krywiczów † • rosyjski • rusiński • ruski † • staroruski † • ukraiński południowosłowiańskie bułgarski • cerkiewnosłowiański †* • macedoński • serbsko-chorwacki (bośniacki, chorwacki, czarnogórski, serbski) • słoweński • staro-cerkiewno-słowiański † * Język prasłowiański nie jest językiem słowiańskim, ale przodkiem wszystkich języków słowiańskich. ** przez literaturę naukową uznawany za dialekt śląski języka polskiego

"Żeby móc tak mówić, trzeba być nieskazitelnym bohaterem"

- Żeby używać takich słów, trzeba mieć autorytet, który mają postacie pomnikowe. Trzeba być nieskazitelnym bohaterem - tak Radosław Sikorski skomentował wypowiedź prezesa PiS. Jarosław Kaczyński stwierdził dziś, że "13-letnie dziewczynki wytrzymywały tortury gestapo, a Niesiołowski sypał".

Lech Wałęsa o UE: Ja, rewolucjonista trochę tu porozrabiam

W Brukseli odbyło się dziś pierwsze spotkanie grupy refleksji w sprawie przyszłości Unii Europejskiej. Uczestniczący w nim Lech Wałęsa zapowiedział, że jako "stary rewolucjonista" będzie zadawał prowokacyjne pytania i "jeśli go nie wyrzucą, to trochę porozrabia".

Dalajlama: Uczę się polskiej determinacji i siły woli

Określenie "Polska" towarzyszy mi od dzieciństwa; kiedy tylko tu jestem uczę się polskiej determinacji i siły woli - mówił w wywiadzie dla radiowej "Jedynki" Dalajlama XIV. Jutro duchowy przywódca Tybetańczyków przyjeżdża do Polski.

Bondaryk: Otrzymałem od PTC ok. 450 tys. zł

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Krzysztof Bondaryk wydał w czwartek oświadczenie. Poinformował w nim, że wysokość uzyskanych przez niego świadczeń od spółki PTC z tytułu zakazu konkurencji, nagrody rocznej i ekwiwalentu za urlop wyniosła ok. 450 tys. zł.

Klich: Jutro decyzja w sprawie unikających poboru

- Jutro będzie wydana odpowiednia decyzja, która rozwiąże ten problem - odpowiedział minister obrony Bogdan Klich na pytanie co, w związku z zakończeniem poboru do wojska stanie się z osobami unikającymi służby wojskowej.

6-latki do szkoły. PiS jest przeciw

Klub PiS złożył w Sejmie wniosek o odrzucenie w pierwszym czytaniu rządowego projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty, zakładającego m.in. obniżenie wieku obowiązku szkolnego z 7 do 6 lat. - Rząd forsuje reformę edukacji wbrew większości środowisk i wbrew woli wielu rodziców - powiedziała Marzena Machałek z PiS.

Radni PO chcą zmienić nazwę pl. Defilad

Skansen PRL-u w centrum Warszawy ma szansę zmienić nazwę na bardziej romantyczną. Radni Platformy Obywatelskiej chcą przemianować pl. Defilad na pl. Fryderyka Chopina. Klub PiS jest tym pomysłem zachwycony.

Zuchwały napad na bank

Dwóch mężczyzn w kominiarkach w środku dnia sterroryzowało kasjerkę banku i uciekło z pieniędzmi.

Zwłoki torturowanego mężczyzny na śmietniku

Na jednym z osiedli w Żaganiu (Lubuskie) znaleziono w czwartek okaleczone zwłoki mężczyzny. Wstępne oględziny wykazały, że 29-latek, zanim został zamordowany, był torturowany - poinformował rzecznik Prokuratury Okręgowej w Zielonej Górze, Kazimierz Rubaszewski.

”Spóźniłem się na przesłuchanie, bo okradałem sklep”

Wyjątkowo szczery był 32 letni mężczyzna, który usprawiedliwił swoje spóźnienie na przesłuchanie tym, że po drodze okradł sklep. Ukradzione właśnie ubrania miał jego kolega siedzący w poczekalni. Na dokładkę 32 latek był pod wpływem narkotyków i miał przy sobie heroinę.