Język macedoński

Z Wikipedii

Македонски
Obszar	Macedonia, Serbia, Czarnogóra, Grecja, Bułgaria, Albania i inne
Liczba mówiących	2 miliony
Ranking	(poza pierwszą 100.)
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie *Języki słowiańskie **Języki południowosłowiańskie ***język macedoński
Pismo	cyrylica
Status oficjalny
Język urzędowy	Macedonia
Regulowany przez	Instytut języka macedońskiego "Krste Misirkov" – Skopje Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“ – Скопје
Kody języka
ISO 639-1	mk
ISO 639-2	mac/mkd
ISO 639-3	mkd
SIL	MKJ
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata Macedońska wersja językowa Wikipedii W Wikisłowniku: Słownik języka macedońskiego

Język macedoński (słowiański) – należy do tzw. grupy bułgarsko-macedońskiej^[1] (wschodniej) języków południowosłowiańskich. Nie należy go mylić z helleńskim językiem staromacedońskim używanym w starożytności.

Językiem macedońskim posługuje się ok. 1,8 mln ludzi, głównie w Macedonii, gdzie ma status języka urzędowego. Status prawny języka macedońskiego w Republice Macedonii regulowany jest ustawą o używaniu języka macedońskiego z 1998 r. (Закон за употребата на македонскиот јазик Сл. весник/ година: 5/1998). Języka tego używają również emigranci macedońscy w Niemczech, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie oraz Australii. Sporny jest natomiast status słowiańskojęzycznej ludności w północnej Grecji (nazywanej tam: słowiańskojęzycznymi Grekami), ponieważ z reguły używają oni własnych dialektów, które dość się różnią zarówno od literackiego języka bułgarskiego, jak też macedońskiego (co nie powinno dziwić gdyż języki literackie bułgarskie i macedońskie są efektem intensywnego reformowania tych języków w XX wieku, podczas gdy dialekty Macedonii Egejskiej takiej modernizacji nie przeszły).

Spis treści 1 Macedoński a bułgarski 1.1 Podobieństwa 1.2 Różnice 2 Historia 3 Alfabet 4 Przypisy 5 Zobacz też

[edytuj] Macedoński a bułgarski

[edytuj] Podobieństwa

Język macedoński dzieli wraz z językiem bułgarskim szereg cech, które nie występują w innych słowiańskich językach literackich. Należą tutaj:

• daleko posunięty zanik deklinacji – w żywym użyciu pozostają jedynie formy mianownika (i synkretycznego z nim biernika) oraz wołacza
• bardzo rozbudowany system czasowy, włączający m.in. odziedziczone z prasłowiańskiego czasy aoryst, imperfectum, perfectum, plusquamperfectum, a także rozwinięte niezależnie inne kategorie, takiej jak np. tzw. tryb nieświadka
• istnienie rodzajnika, wyróżniającego klasę rzeczowników bliżej znanych, od nieznanych dla rozmówcy (bułg. самолет – самолетът, mac. авион – авионот 'samolot')
• zanik bezokolicznika, który został zastąpiony specjalną konstrukcją z partykułą da (да), po której pojawia się odmieniana przez osoby forma czasownika (np. bułg. искам да чета 'chcę czytać', mac. сакам да читам 'ts')
• stosowanie krótkich form zaimków dla wyrażenia dzierżawczości (np. татко ми 'mój ojciec')
• analityczne stopniowanie za pomocą partykuł po i naj (np. bułg. по-хубав, най-хубав; mac. поубав, наjубав)

Ponieważ większość z tych cech jest charakterystyczna także dla innych języków bałkańskich, uważa się, iż zarówno język bułgarski, jak też (z pewnymi zastrzeżeniami) macedoński należą do tzw. bałkańskiej ligi językowej.

Ze względu na genetyczną bliskość oraz szereg cech wspólnych z językiem bułgarskim literacka macedońszczyzna jest przez niektórych językoznawców (zwłaszcza bułgarskich) uważana za jego odmianę (dialekt).

[edytuj] Różnice

Główne cechy różniące literacki język macedoński od bułgarskiego to m.in.

• istnienie trzech różnych rodzajników (dla r.m. -от, -ов, -он, dla r.ż. -та, -ва -на, dla r.n. -то -во -но), wyróżniających przedmioty w zależności od ich bliskości lub oddalenia od mówiącego, np. книгата (rodzajnik neutralny), книгава (przedmiot bliski mówiącemu) i книгана (przedmiot oddalony), w języku bułgarskim używany jest tylko jeden rodzajnik (-ът, -та, -то)
• obligatoryjne użycie tzw. podwojonego dopełnienia, np. mac. го видов човекот што стоеше таму (dosł. 'go widziałem człowieka, który stał tam), literacki język bułgarski unika takich konstrukcji
• szyk dopuszczający proklityczne formy zaimków osobowych na początku wypowiedzi, np. те сакам ('kocham cię'), wobec bułg. (tylko) обичам те
• ograniczenie użycia krótkich form zaimków osobowych, wyrażających dzierżawczość, wyłącznie do nazw oznaczających pokrewieństwo, np. mac. брат ми, сестра ми, маjка ми, татко ми (mój brat, moja siostra, moja matka, mój ojciec), podczas gdy w bułgarskim formy zaimków mogą być stosowane do każdego rzeczownika (майка ми 'moja matka', ale także книгата ми 'moja książka', часовникът ми 'mój zegarek')
• w macedońskim jest akcent stały, który pada na trzecią sylabę od końca wyrazu (np. книж'арница 'księgarnia', книжарн'ицата 'ta księgarnia'), a w wyrazach krótszych na drugą sylabę od końca в'ода 'woda), język bułgarski ma akcent swobodny, np. вод'а (ostatnia sylaba), к'уче (przedostatnia sylaba), к'ашлица (trzecia sylaba od końca), itp.

Poza tym ogromną rolę w różnicach między obydwoma językami literackimi odgrywają odmienne wpływy: na literacką bułgarszczyznę ogromny wpływ miał język rosyjski, z którego przejęto bardzo wiele słów i wyrażeń. Podobną rolę dla języka macedońskiego odegrał język serbskochorwacki.

[edytuj] Historia

Na podłożu dialektów słowiańskich z Macedonii powstał najstarszy język literacki Słowian – język staro-cerkiewno-słowiański. Skodyfikowany przez Cyryla i Metodego oraz ich uczniów na bazie dialektów okolic Sołunia, stał się językiem piśmiennictwa całej południowej Słowiańszczyzny, a zwłaszcza ziem, leżących w granicach średniowiecznego państwa bułgarskiego^[2] Głównym ośrodkiem wczesnego piśmiennictwa w języku s-c-s na terenie Macedonii była tzw. ochrydzka szkoła piśmiennicza.

Początki dyskusji na temat kształtu współczesnego literackiego języka macedońskiego, różnego od literackiej bułgarszczyzny, pojawiły się już w latach 50. i 60. XIX w. i były ściśle związane z odmiennymi dziejami ziem macedońskich, które po wyzwoleniu Bułgarii w 1878 r. pozostały poza granicami obszaru bułgarskiego. Wtedy też rozpoczyna się krystalizacja współczesnego języka macedońskiego. Już na początku XX w. zaczęto postulować oparcie języka macedońskiego na centralnych gwarach macedońskich, czyli tych, które w największym stopniu różniły język macedoński od języka bułgarskiego (działalność K. Misirkova). W latach 20.-30. XX w. zaczęła rozwijać się literatura macedońska (utwory Kočo Racina, Vasila Iljoskiego, Antona Panova, itp.). Pełną krystalizację normy tego języka umożliwiły dopiero wydarzenia społeczno-polityczne mające miejsce pod koniec II wojny światowej. Język macedoński został ogłoszony niezależnym od języków sąsiednich, bułgarskiego i serbskiego, w sierpniu 1944 roku przez AVNOJ (Antyfaszystowską Radę Narodowego Wyzwolenia Jugosławii – Antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Jugoslavije). Utworzenie w ramach nowo powstałej Jugosławii odrębnej Socjalistycznej Republiki Macedonii stworzyło właściwy klimat dla pełnego rozwoju kultury macedońskiej, w tym także dla języka macedońskiego. W ciągu kilkunastu lat, głównie za sprawą działalności Blaže Koneskiego i jego współpracowników, wydane zostały w Macedonii fundamentalne dzieła z zakresu gramatyki i leksykografii języka macedońskiego (Gramatika na makedonskiot literaturen jazik, B. Koneski 1952-1954; Recnik na makedonskiot jazik so srpskohrvatski tolkuvanija T. Dmitrovskiego, B. Korubina, T. Stamatoskiego, red. B. Koneski 1961-1966). Od tej pory język macedoński stanowi w pełni skodyfikowany i poliwalentny język literacki (standardowy).

Według koncepcji, przyjmowanych w językoznawstwie macedońskim, współczesna literacka macedońszczyzna jest bezpośrednim spadkobiercą języka staro-cerkiewno-słowiańskiego, który w samej Macedonii sporadycznie nazywany bywa zresztą językiem staromacedońskim (częściej używane jest jednak określenie: język starosłowiański, старословенски јазик). Krytycy jednak zwracają uwagę na fakt, iż o wiele bliższa językowi s-c-s jest literacka bułgarszczyzna, konserwująca np. wiele form wyrazowych z niego właśnie pochodzących (np. rzeczowniki zakończone na -ние), czy nawet frazeologizmów (np. bułg. камен претъковения z zachowaną formą przypadka, wobec mac. камен на сопнување 'kamień obrazy'). Przy tym jeśli chodzi o gramatykę bułgarski i macedoński są pod wieloma względami o wiele dalej od języka s-c-s niż pozostałe języki słowiańskie. Przy ocenie cerkiewizmów w języku bułgarskim należy wziąć jednak fakt, że wiele z nich zostało sztucznie wprowadzonych do normy literackiej w okresie kształtowania się współczesnego języka bułgarskiego.

[edytuj] Alfabet

Do zapisu języka macedońskiego używa się zmodyfikowanej cyrylicy, która obecnie składa się z 31 liter. W poniższej tabeli podano litery macedońskie wraz z ich transkrypcją.

А а a	Б б b	В в w <v>	Г г g	Ѓ ѓ g´ (đ) <gj>	Д д d
Е е е	Ж ж ż <ž>	З з z	Ѕ s dz <z>	И и i	Ј ј j
К к k	Л л ł <l>	Љ љ l <lj>	М м m	Н н n	Њњ ń <nj>
О о о	П п p	Р р r	С с s	Т т t	Ќ ќ k´ (ć) <kj>
У у u	Ф ф f	Х х h	Ц ц c	Ч ч cz <č>	Џ џ dż <dž>
Ш ш sz <š>

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Macedońska Wikipedia
• język (mowa)
• języki słowiańskie
• językoznawstwo (lingwistyka).

p • d • e Języki słowiańskie prasłowiański* zachodniosłowiańskie czeski • dolnołużycki • górnołużycki • kaszubski • knaan † • polski  (staropolski † • średniopolski †) • połabskie † • słowacki •słowiński †  • śląski** wschodniosłowiańskie białoruski • Krywiczów † • rosyjski • rusiński • ruski † • staroruski † • ukraiński południowosłowiańskie bułgarski • cerkiewnosłowiański †* • macedoński • serbsko-chorwacki (bośniacki, chorwacki, czarnogórski, serbski) • słoweński • staro-cerkiewno-słowiański † * Język prasłowiański nie jest językiem słowiańskim, ale przodkiem wszystkich języków słowiańskich. ** przez literaturę naukową uznawany za dialekt śląski języka polskiego

"Żeby móc tak mówić, trzeba być nieskazitelnym bohaterem"

- Żeby używać takich słów, trzeba mieć autorytet, który mają postacie pomnikowe. Trzeba być nieskazitelnym bohaterem - tak Radosław Sikorski skomentował wypowiedź prezesa PiS. Jarosław Kaczyński stwierdził dziś, że "13-letnie dziewczynki wytrzymywały tortury gestapo, a Niesiołowski sypał".

Lech Wałęsa o UE: Ja, rewolucjonista trochę tu porozrabiam

W Brukseli odbyło się dziś pierwsze spotkanie grupy refleksji w sprawie przyszłości Unii Europejskiej. Uczestniczący w nim Lech Wałęsa zapowiedział, że jako "stary rewolucjonista" będzie zadawał prowokacyjne pytania i "jeśli go nie wyrzucą, to trochę porozrabia".

Dalajlama: Uczę się polskiej determinacji i siły woli

Określenie "Polska" towarzyszy mi od dzieciństwa; kiedy tylko tu jestem uczę się polskiej determinacji i siły woli - mówił w wywiadzie dla radiowej "Jedynki" Dalajlama XIV. Jutro duchowy przywódca Tybetańczyków przyjeżdża do Polski.

Bondaryk: Otrzymałem od PTC ok. 450 tys. zł

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Krzysztof Bondaryk wydał w czwartek oświadczenie. Poinformował w nim, że wysokość uzyskanych przez niego świadczeń od spółki PTC z tytułu zakazu konkurencji, nagrody rocznej i ekwiwalentu za urlop wyniosła ok. 450 tys. zł.

Klich: Jutro decyzja w sprawie unikających poboru

- Jutro będzie wydana odpowiednia decyzja, która rozwiąże ten problem - odpowiedział minister obrony Bogdan Klich na pytanie co, w związku z zakończeniem poboru do wojska stanie się z osobami unikającymi służby wojskowej.

6-latki do szkoły. PiS jest przeciw

Klub PiS złożył w Sejmie wniosek o odrzucenie w pierwszym czytaniu rządowego projektu nowelizacji ustawy o systemie oświaty, zakładającego m.in. obniżenie wieku obowiązku szkolnego z 7 do 6 lat. - Rząd forsuje reformę edukacji wbrew większości środowisk i wbrew woli wielu rodziców - powiedziała Marzena Machałek z PiS.

Radni PO chcą zmienić nazwę pl. Defilad

Skansen PRL-u w centrum Warszawy ma szansę zmienić nazwę na bardziej romantyczną. Radni Platformy Obywatelskiej chcą przemianować pl. Defilad na pl. Fryderyka Chopina. Klub PiS jest tym pomysłem zachwycony.

Kraków: Napad na bank

Dzisiaj ok. godziny 15:20 do agencji jednego z banków w Krakowie przy ul. Babińskiego wtargnęło dwóch zamaskowanych sprawców. Ubrani byli w jasne kurtki. Przedmiotem przypominającym broń sterroryzowali kasjerkę i zażądali wydania pieniędzy, po czym z kasy banku zrabowali ok. 9 tys. złotych i uciekli.

Zwłoki torturowanego mężczyzny na śmietniku

Na jednym z osiedli w Żaganiu (Lubuskie) znaleziono w czwartek okaleczone zwłoki mężczyzny. Wstępne oględziny wykazały, że 29-latek, zanim został zamordowany, był torturowany - poinformował rzecznik Prokuratury Okręgowej w Zielonej Górze, Kazimierz Rubaszewski.

”Spóźniłem się na przesłuchanie, bo okradałem sklep”

Wyjątkowo szczery był 32 letni mężczyzna, który usprawiedliwił swoje spóźnienie na przesłuchanie tym, że po drodze okradł sklep. Ukradzione właśnie ubrania miał jego kolega siedzący w poczekalni. Na dokładkę 32 latek był pod wpływem narkotyków i miał przy sobie heroinę.