Irlandia

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Irlandia (wyspa).

Éire Ireland Irlandia
Flaga Irlandii Herb Irlandii
Hymn: Amhrán na bhFiann (Pieśń żołnierza)
Konstytucja	29 grudnia 1937
Język urzędowy	irlandzki i angielski
Stolica	Dublin
Ustrój polityczny	republika, demokracja parlamentarna
Głowa państwa	prezydent Mary McAleese
Szef rządu	taoiseach Brian Cowen
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	122. na świecie 70 273 km² 2%
Liczba ludności (2007)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	121. na świecie 4 339 000▲ 60 osób/km²
Jednostka monetarna	1 euro = 100 eurocentów (EUR, €) 1 funt irlandzki = 100 pensów (IEP) (do 31.12.2001 r.)
Niepodległość	od Wielkiej Brytanii Ogłoszenie niepodległości: 24 kwietnia 1916 Ratyfikacja: 21 stycznia 1919 Uznanie niepodległości: 6 grudnia 1921
Religia dominująca	katolicyzm (86.8%)a)
Strefa czasowa	UTC – zima UTC+1 – lato
Kod ISO 3166	IE
Domena internetowa	.ie b)
Kod samochodowy	IRL
Kod telefoniczny	+353
a) Wg spisu powszechnego z roku 2006 b) Europejska domena .eu jest używana na zasadach EURid.

Irlandia, Republika Irlandii (irl. Éire [ˈeːɾʲə], Poblacht na hÉireann [ˈpobl̪ˠaxt̪ˠ n̪ˠə ˈheːɾʲən̪ˠ]; ang. Ireland, Republic of Ireland).

[edytuj] Nazwa

[edytuj] Historia

Historyczną, łacińską nazwą Irlandii, nadaną przez Rzymian, była Hibernia, pochodząca od greckiego określenia Ἰουερνία ("Geografia" Klaudiusza Ptolemeusza). Spotykana jest także nazwa Ἰέρνη (Iernē), np. u Pyteasza z Massalii. Nazwa rzymska została "przerobiona" na Hibernia ze względu na swoje podobieństwo do wyrazu (łac.) hibernus - "wietrzny". Staroirlandzkie zapożyczenie nazwy jako īweriū / īwerion po pewnym czasie przeistoczyło się we współczesną nazwę Éire.

[edytuj] Nazwa współczesna

Konstytucja Irlandii z 1937 roku stanowi, iż oficjalna nazwą państwa jest Éire (w języku irlandzkim) oraz Ireland (w języku angielskim). Nazwy te używane są podczas podpisywania umów międzynarodowych i traktatów stowarzyszeniowych.

Niemniej, jako opisu państwa, stosuje się irlandzką nazwę Poblacht na hÉireann lub jej angielską wersję Republic of Ireland.

Używanie jednej nazwy, dla określenia wyspy jak i państwa, miało na celu podkreślenie integralności Irlandii Północnej i pozostałej częsci wyspy, jako jednego organizmu państwowego.

Państwa stowarzyszone we Wspólnocie Narodów, włączając w to Zjednoczone Królestwo, dla określenia Irlandii jako państwa używają nazwy Éire. Podobnie w państwach europejskich, przesyłki pocztowe adresowane są do Irlandii z dodatkowym dopiskiem Éire. Wg przepisów z roku 1947, w pismach urzędowych dotyczących Irlandii, jako państwa, powinno stosować sie nazwę Éire.

[edytuj] Podział administracyjny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Irlandii.

Od końca XVI w. wyspa Irlandia tradycyjnie dzielona była na 4 historyczne prowincje, a te z kolei dzielono na 32 hrabstwa. Dwa historyczne hrabstwa: Desmond oraz Coleraine obecnie nie istnieją, a niektóre inne zmieniły nazwy bądź granice.

Po podziale Irlandii w 1921 roku, nowo powstałe państwo irlandzkie objęło 26 hrabstw, a 6 pozostałych znalazło się w granicach Irlandii Północnej. Dwa hrabstwa w Republice uległy podziałowi, co dało obecny podział administracyjny na 29 hrabstw. Nadal jednak podział na 26 hrabstw funkcjonuje dla celów pocztowych oraz w kontekstach sportowych i kulturowych.

[edytuj] Demografia

• Średnia długość życia 75 lat (mężczyźni 73, kobiety 78)
• PKB: 37.822 $ na mieszkańca (nominalnie)

[edytuj] Geografia

• Najważniejsze miasta
  • Dublin (ludność miasta 495 782, ludność aglomeracji 2 186 821)
  • Cork (ludność miasta 123 062, ludność aglomeracji 186 239)
  • Galway (ludność miasta 65 832, ludność aglomeracji 66 163)
  • Limerick (ludność miasta 54 023, ludność aglomeracji 86 998)
  • Waterford (ludność miasta 44 594, ludność aglomeracji 46 736)

Zobacz więcej w osobnym artykule: Miasta w Irlandii.

• Położenie
  • Dostęp do Morza Irlandzkiego, Morza Celtyckiego, Oceanu Atlantyckiego, a od Wielkiej Brytanii oddziela ją Kanał Św. Jerzego.
  • Dł. wybrzeża 1448 km
  • Dł. granicy z Irlandią Północną (częścią Zjednoczonego Królestwa) 360 km
  • Najwyższy punkt Carrantuohill 1041 m n.p.m.
  • Najniższy punkt Ocean Atlantycki 0 m.
  • Najdłuższa rzeka Shannon 259 km
  • Największe jezioro Loch Coirib 176 km²
• Klimat
  • Umiarkowanie ciepły (w wyniku oddziaływania ciepłego prądu morskiego Północnoatlantyckiego)
  • Niskie amplitudy rocznych temperatur
  • Wysoka wilgotność powietrza oraz częste opady deszczu

Prezydent Irlandii - Mary Patricia McAleese (irl. Máire Pádraigín Bean Mhic Ghiolla Íosa)

Leinster House - siedziba Oireachtas Éireann (parlamentu irlandzkiego).

[edytuj] Ustrój polityczny

Irlandia to demokracja parlamentarna. Jej system prawny jest oparty na prawie zwyczajowym i ustawodawstwie uchwalanym przez parlament zgodnie z konstytucją.

Przepisy Unii Europejskiej mają moc prawną w Irlandii. Konstytucja irlandzka, przyjęta 29 grudnia 1937, opisuje formę rządu oraz definiuje władzę i funkcje Prezydenta, obu izb parlamentu (Oireachtas) oraz rządu. Definiuje także strukturę i władzę sądu oraz opisuje podstawowe prawa obywatelskie. Akt Republiki Irlandii z 1948 zerwał ostatnie formalne związki z Wielką Brytanią. Irlandia odzyskała niepodległość w 1921.

Prezydent jest głową państwa i jest wybierany w wyborach bezpośrednich na kadencję, która trwa 7 lat. Ta sama osoba może być prezydentem tylko dwukrotnie. Bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 35 lat. Od 1997 prezydentem Irlandii jest Mary McAleese. Obowiązkiem prezydenta jest stanie na straży konstytucji oraz oficjalne reprezentowanie narodu. Niemal wszystkie uprawnienia przyznawane mu przez konstytucję wykonuje on za radą rządu.

Taoiseach (premier) stoi na czele rządu i jest mianowany przez prezydenta na wniosek Dáil Éireann (izba niższa parlamentu). Taoiseach nominuje innych członków rządu (ogółem nie mniej niż siedmiu i nie więcej niż piętnastu), których musi zaakceptować Dáil Éireann. Nominuje także jednego członka rządu, zwanego Tánaiste, który pełni funkcję wicepremiera. Bertie Ahern był premierem Irlandii od czerwca 1997, a Michael McDowell pełnił funkcję Tánaiste.

Irlandzki parlament stanowią dwie izby:

• Dáil Éireann jest izbą niższą, wybieraną w wyborach bezpośrednich. Zasiada w niej 166 posłów. Jest odpowiedzialna za uchwalanie ustaw. Jej członkowie są wybierani w wyborach proporcjonalnych i powszechnych. Nie występuje pojęcie kadencyjności, Ustawa Wyborcza mówi tylko o przyznaniu parlamentowi pełnomocnictw na okres 5 lat. Cztery główne partie polityczne reprezentowane w Dáil Eireann to: Fianna Fáil (Żołnierze Przeznaczenia) i Progressive Democrats (Progresywni Demokraci) (które obecnie tworzą koalicję rządową wraz z Partią Zielonych oraz kilkoma posłami niezależnymi) oraz Fine Gael (Plemię Gaelów) i Labour Party (Partia Pracy);

• Seanad Éireann jest izbą wyższą i posiada głównie rolę doradczą. Z jej 60 członków, 11 jest nominowanych przez Taoiseacha, natomiast reszta jest wybierana, w 5 kuriach opierających się na określonych grupach społeczno-zawodowych oraz przez absolwentów Narodowego Uniwersytetu Irlandii i Uniwersytetu w Dublinie.

Samorządy lokalne są administrowane przez 114 władz lokalnych, które są odpowiedzialne, między innymi, za: mieszkalnictwo i budownictwo, transport drogowy i bezpieczeństwo, kanalizację, inicjatywy dotyczące rozwoju i kontrolę nad nimi, rekreację, ochronę środowiska, rolnictwo, edukację i pomoc społeczną. Samorząd lokalny jest finansowany częściowo przez rząd centralny a częściowo przez lokalne źródła, w tym lokalne podatki.

Irlandia wstąpiła do Unii Europejskiej w 1973 roku, ale nadal pozostaje poza Układem z Schengen. Mimo to, dzięki specjalnym rozporządzeniom (zw. Common Travel Area), pasażerowie nie muszą posiadać paszportów, podróżując między Zjednoczonym Królestwem a Irlandią, mogą być jednak wymagane dodatkowe dokumenty, potwierdzające tożsamość.

Terytorium Irlandii w 1300: kolor niebieski - pod panowaniem normańskim, kolor zielony - pod panowaniem irlandzkim

Terytorium Irlandii w 1450: kolor niebieski - pod wplywami angielskimi, kolor zielony - pod panowaniem irlandzkim, kolor czerwony: pod jurysdykcją Króla Anglii

[edytuj] Historia

[edytuj] Kalendarium

• VI tysiąclecie p.n.e. – najwcześniejsze ślady ludzkiej bytności, pierwsi mieszkańcy szmaragdowej wyspy budują megalityczne budowle takie jak Newgrange (podobno najstarsza znana budowla w Europie) i Loughcrew
• 500-200 p.n.e. – najprawdopodobniej wtedy na wyspę dotarli Celtowie
• 430-490 – prawdopodobnie w tych latach na wyspie działał święty Patryk, któremu przypisuje się chrystianizację Irlandii
• ok. 700 – Irlandia była podzielona na 150 tzw. małych królestw, całą wyspą rządzili ze wzgórza Tara arcykrólowie, którym formalnie podlegali królowie prowincji, regionów i małych królestw
• 795 – początek najazdów wikingów na Irlandię
• ok. 800 – prawdopodobna data ukończenia Book of Kells, jednego z najpiękniejszych manuskryptów
• 841 – wikingowie założyli Dublin
• 1014 – bitwa pod Clontarf, w której arcykról Brian Boru zwyciężył wikingów; kres wikińskiej dominacji
• 1155 – król Anglii Henryk II Plantagenet uzyskał zgodę papieża Hadriana IV, Anglika, prawdopodobnie w formie bulli Laudabiliter (jej autentyczność jest kwestionowana), na najazd na Irlandię
• 1169 – w Irlandii wylądowali za zgodą Henryka II Anglonormanowie poproszeni przez jednego z lokalnych królów o pomoc
• 1172 – Henryk II przybył z armią do Irlandii, która uznała jego zwierzchnictwo; w ciągu stu lat Anglonormanowie podbili znaczną część wyspy
• 1271 – początek celtyckiej odnowy (gaelic recovery) podczas której Irlandczycy odzyskali znaczną część utraconych ziem
• 1315 – na zaproszenie niektórych irlandzkich władców na wyspę przybył ze Szkocji wraz z wojskiem Edward Bruce; koronowany królem Irlandii próbował w krwawej kampanii podbić wyspę; zginął w 1317
• ok. 1430 – król Anglii sprawował władzę tylko nad Dublinem i okolicami (tzw. Pale – Palisada)
• koniec XV wieku – Tudorowie rozpoczęli powolny podbój Irlandii
• 1541 – większość irlandzkich wielmoży uznała Henryka VIII królem Irlandii; nie uznali go jednak głową Kościoła i pozostali przy katolicyzmie
• 1580 – rebelia irlandzkich katolików
• 1593-1603 – wojna dziesięcioletnia, której kulminacyjnym punktem była bitwa pod Kinsale; irlandzcy arystokraci ponieśli klęskę i w 1607 opuścili wyspę
• 1605 – początek kolonizacji Ulsteru przez prezbiterian ze Szkocji; podporządkowanie prawne ludności Irlandii królowi Anglii i zniesienie celtyckich praw
• 1641 – wybuch rebelii w Irlandii; rok później w Anglii wybuchła wojna domowa, co pozwoliło wyspie uzyskać pewną niezależność
• 1649 – Oliver Cromwell przybył do Irlandii na czele swojej armii; masakra w Drogheda; trzyletnia bezlitosna kampania przywraca angielską władzę na wyspie
• 1662 – parlament w Londynie uchwalił zbiór ustaw zwany kodeksem Clarendona, który był skierowany przeciwko innowiercom (nieanglikanom); regulacje kodeksu pogorszyły sytuację katolików
• 11 lipca (1 lipca) 1690 – bitwa nad rzeką Boyne, w której wojska protestanckiego króla Anglii Wilhelma Orańskiego pokonały katolicką armię obalonego króla Jakuba II. Północnoirlandzcy protestanci do teraz świętują w rocznicę zwycięstwa (a dokładniej dzień po rocznicy, tj. 12 lipca)
• 1691 – ludność katolicka została pozbawiona wszelkich praw cywilnych i ekonomicznych (m.in.: posiadania drogich koni, noszenia broni, uczenia w szkołach)
• 1791 – powstało Towarzystwo Zjednoczonych Irlandczyków (Society of United Irishmen), którego głównym ideologiem był Wolfe Tone. Celem stowarzyszenia była walka o emancypację katolików irlandzkich, równe prawa wyborcze, oderwanie Irlandii od Wielkiej Brytanii i utworzenie republiki
• 1798 – nieudane powstanie przeciwko brytyjskiej władzy
• 1 stycznia 1801 – wcielenie Królestwa Irlandii do Królestwa Wielkiej Brytanii; powstało Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii
• 1803 – kolejne nieudane powstanie
• 1829 – uchwalenie aktu o równouprawnieniu katolików – efekt działalności Daniela O'Connella
• 1842 – utworzenie Młodej Irlandii

Klęska głodu - spadek populacji. Kolor ciemnoczerwony: ponad 30%, czerwony: 20-30%, pomarańczowy: 10-20%, żółty: poniżej 10%, zielony: wzrost populacji.

Flaga Czterech Prowincji (ang. Four Provinces Flag), symbolizująca jedność wyspy, będąca złożeniem flag historycznych prowincji Irlandii: Connacht, Leinster, Munster i Ulster.

• 1846 – początek klęski głodu
• 1848 – nieudane powstanie Młodej Irlandii, tzw. Bitwa na grządce kapusty w ogrodzie wdowy McCormack
• 1849 – koniec klęski głodu, ale jeszcze przez dwa lata ludzie umierali wycieńczeni głodem i chorobami; łącznie zmarło 1,5 miliona ludzi
• 1858 – w Nowym Jorku powstało Towarzystwo Feniańskie, będące przykrywką dla Irlandzkiego Bractwa Republikańskiego (IRB)
• 1867 – nieudane powstanie zorganizowane przez fenian;
• 1870 – Izaak Butt zainicjował ruch Home Rule – autonomii dla Irlandii; przez 20 lat trwały starania o uchwalenie Home Rule w brytyjskim parlamencie; przez większość tego czasu kierował nimi Charles Stewart Parnell
• 1893 – powstała Liga Gaelicka mająca na celu "deanglizację irlandzkiego narodu".
• 1900 – powstała Zjednoczona Partia Irlandzka, na czele której stanął John Edward Redmond; walka o uchwalenie Home Rule zaczęła się od nowa.
• 1905 – Arthur Griffith, członek Ligi Gaelickiej, założył organizację Sinn Féin (My Sami); szybko kontrolę nad nią przejęli członkowie IRB
• 1912 – ustawa o Home Rule była coraz bliżej uchwalenia, protestanci z Ulsteru utworzyli oddziały o nazwie Ochotnicy Ulsterscy, katolicy powołali Irlandzkich Ochotników, a James Connolly utworzył socjalistyczną Armię Obywatelską
• 1914 – wybuch I wojny światowej; tysiące irlandzkich ochotników wstąpiły do brytyjskiej armii (w Irlandii nie ma poboru do wojska), co popierało dowództwo Irlandzkich Ochotników
• 23 kwietnia 1916 – powstanie wielkanocne, Pádraig Pearse (Patrick Pearse) proklamował Irlandię niepodległą republiką; dwa tysiące powstańców (republikanie z Irlandzkich Ochotników i członkowie Armii Obywatelskiej) stawiło czoła brytyjskiej armii; większość mieszkańców Irlandii nie poparła powstania; po 6 dniach powstanie upadło; Brytyjczycy wykonali wyroki śmierci na 16 przywódcach powstania (m.in. na Pádraicu Pearsie i Jamesie Conollym); społeczeństwo Irlandii zaczęło popierać powstańców i ich idee; zaczęły się masowe aresztowania; Michael Collins (jeden z powstańców) przekształcił Irlandzkich Ochotników w Irlandzką Armię Republikańską (IRA)
• 1918 – powstał nielegalny (z punktu widzenia Brytyjczyków) rząd irlandzki z Eamonem de Valerą na czele (też jeden z powstańców)
• lato 1919 – początek wojny o niepodległość; IRA prowadziła wojnę partyzancką, a Brytyjczycy odpowiedzieli terrorem
• lipiec 1921 – Michael Collins i Arthur Griffith podpisali traktat; powstała złożona z 26 hrabstw Irlandia (Wolne Państwo Irlandzkie), mająca status brytyjskiego dominium (król brytyjski głową państwa), los 6 hrabstw północnych (Irlandia Północna) miał być rozstrzygnięty w przyszłości
• kwiecień 1922 – wybuch wojny domowej między nieuznającą traktatu częścią IRA, a wojskami Wolnego Państwa Irlandzkiego (czyli tą częścią IRA, która traktat uznała)
• maj 1923 – IRA antytraktatowa uznała swoją porażkę; w wojnie domowej zginęło około tysiąca ludzi, w tym Michael Collins; Artur Griffith zmarł w jej trakcie na zawał
• wrzesień 1933- Utworzenie Fine Gael (Ród Irlandczyków). Jej przywódcą został Eoin O'Duffy
• 18 czerwca 1936 – Zdelegalizowanie IRA
• 20 listopada 1936 – Sformowanie przez O'Duffego "Irlandzkiej Brygady" (Irish Brigade), która wzięła udział w hiszpańskiej wojnie domowej po stronie gen. Franco. Irlandczycy walczyli również po stronie Republiki. Rząd Irlandzki natomiast ogłosił neutralne stanowisko wobec obu stron konfliktu
• 29 grudnia 1937 – wejście w życie konstytucji. Na jej mocy Wolne Państwo Irlandzkie przekształca się w Irlandię, czyli przestaje być częścią Wielkiej Brytanii.
• 1949 – Irlandia oficjalnie przekształciła się w republikę
• 1959 – Eamon de Valera został prezydentem Irlandii. Funkcję tę sprawował do 1973
• 1973 – członek EWG
• 2002 – przyjęcie waluty euro

[edytuj] Religia

Oficjalnie panuje rozdział państwa od kościoła, a konstytucja zabrania promowania jednej religii. Około 86.8% populacji stanowią katolicy^[2], a Irlandia ma jeden z największych współczynników uczestnictwa w nabożeństwach katolickich na świecie^[3], jednak liczba ta spadła w latach 1996-2006 z 60 do 48%.^[4], gdzie w 1973 roku liczba ta wynosiła 90%.

Drugą największą społecznością chrześcijańską w Irlandii są członkowie Kościoła Irlandii (irl. Eaglais na hÉireann, ang. Church of Ireland). Wg spisu ludności z roku 2006, Kościół Irlandii jest jednym z dwóch, drugim jest hinduizm, wyznaniem odnotowującym wzrost wyznawców.

Tradycyjnymi patronami Irlandii są Święty Patryk (irl. Pádraig Mac Calprainn, Naomh Pádraig, Pádraig Naofaur) i Święta Brygida z Kildare (irl. Naomh Bhríde).

Odnosząc się do cenzusu z roku 2006, liczba osób "bez religii" wyniosła 186 318 (4.4%), osób uznających się za agnostyków 1515, a ateistów 929. Osoby te wpisały ww. dane w rubryce "religia", ponieważ nie było odpowiednich pól na formularzu spisu powszechnego.^[5]

[edytuj] Wojsko

Armia Irlandzka posiada 8500 zawodowych żołnierzy i 13 000 rezerwowych. Tak mała ilość wojska jest spowodowana neutralnością Irlandii (np. nie jest członkiem NATO). Pomimo to Irlandia jest zaangażowana w misjach pokojowych ONZ i Unii Europejskiej.

[edytuj] Gospodarka

Najważniejszymi gałęziami gospodarki irlandzkiej są przemysły:

• elektroniczny i informatyczny
• chemiczny i farmaceutyczny
• metalurgiczny
• poligraficzny
• włókienniczy

Szeroko świadczone są usługi w zakresie:

• handlu elektronicznego
• telekomunikacji
• oprogramowania komputerowego
• nowoczesnych usług finansowych

Rozwój gospodarki przebiega dwutorowo-z jednej strony bowiem zachęca się do rozwoju prywatnej inicjatywy, z drugiej zaś – zostawia podstawowe gałęzie gospodarki w rękach państwowych oraz usługi mające kluczowe znaczenie dla kraju. Irlandia jest jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw unijnych. W latach 1987-1997 wzrost gospodarczy sięgał 6% w stosunku rocznym. Obecnie Irlandia, obok Norwegii i Szwajcarii, jest krajem o najwyższym PKB per capita w Europie. Gospodarka jest ściśle uzależniona od handlu, a główni partnerzy to Wielka Brytania, Niemcy, Francja i Stany Zjednoczone. Podatki stanowią 30% PKB Irlandii. Stawki podatku dochodowego od osób fizycznych to 42% i 20% z szeregiem ulg. Podatek dochodowy od firm jest najniższy w starej UE i wynosi 12,5%, co bywa często podawane jako jeden z głównych czynników napływu inwestycji zagranicznych do Irlandii. Podstawowa stawka podatku od towarów i usług wynosi 21%. płacę minimalną waha się od 39% do 77% średniej krajowej w zależności od branży. Pod względem HDI Irlandia zajmuje 5. miejsce na świecie, a pod względem HPI 18. miejsce na 19 najbardziej rozwiniętych państw. Irlandzka gospodarka jest także jedną z najmniej innowacyjnych gospodarek w Europie z poziomem wydatków na badania i rozwój 1,2% PKB. Obecnie, według Indeksu Wolności Gospodarczej, Irlandia jest najbardziej liberalną gospodarką w Europie i trzecią na świecie, za Hong Kongiem i Singapurem.

[edytuj] Przemysł

Fenomenem irlandzkiej gospodarki na skalę światową był silny rozwój przemysłu wysokich technologii, który przyczynił się do wzrostu gospodarczego na poziomie 15,8% rocznie. Inwestycje w różnego rodzaju gałęzie przemysłu tego kraju wynikały ze strategicznego położenia Irlandii (przyczółek amerykańskich inwestorów interesujących się rynkiem europejskim).

Szybki rozwój Irlandia zawdzięcza pomocy Unii Europejskiej, długoletnim zwolnieniom podatkowym, a także stosunkowo taniej sile roboczej. Przyniosło to korzyści przede wszystkim ośrodkom regionalnym, gdzie przemysł oparty jest głównie na przetwórstwie płodów rolnych. Rozwinął się przemysł zbożowo-młynarski, mleczarski, browarnictwo oraz produkcja wysoko procentowych alkoholi – whisky.

[edytuj] Rolnictwo

Rolnictwo pozostaje jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki. Jest ono wysoko zmechanizowane i daje zatrudnienie 9,5% ludności. Produkcja wołowiny i mleka stanowi 58% ogółu produkcji rolnej. Olbrzymią większość w rolnictwie stanowią małe gospodarstwa rolne. Powierzchnia przeznaczona pod uprawy rolnicze jest niewielka, za to wysoce produktywna. Głównymi roślinami uprawnymi są zboża, buraki cukrowe i ziemniaki. Olbrzymie obszary łąk i sprzyjający klimat pozwalają na całoroczny wypas zwierząt.

[edytuj] Surowce naturalne

Zasoby surowców naturalnych w Irlandii są niewielkie. Irlandia posiada złoża cynku i ołowiu, które odkryto na początku lat 90. XX w. Wydobywa się przede wszystkim gips, rudy cynku (164 tys. t. rocznie) i ołowiu (45 tys. t. rocznie).

Główne połączenia drogowe.

Główne połączenia kolejowe.

[edytuj] Transport

Strategiczne znaczenie ma transport samochodowy. Irlandia ma gęstą sieć dróg, które często nie są jednak w najlepszym stanie. Sieć dróg obejmuje 92.327 km, z czego tylko ok. 280 km mają standard autostrady (marzec 2007). W ostatnich latach prowadzona jest rozbudowa, i modernizacja autostrad na wielu odcinkach w całym kraju. Sieć kolejowa ma dł. 1.944 km.

Najważniejszymi portami handlowymi są Dublin i Cork, a morska żegluga handlowa liczy 150 statków. Największym portem morskim jest Dublin, zaś przewozy transatlantyckie obejmują przede wszystkim Cork. Przystanie promowe w Dublinie, Dun Laoghaire oraz Rosslare zapewniają połączenia z głównymi portami Wielkiej Brytanii. Zbudowana w XVIII i XIX w., a następnie modernizowana sieć kanałów służy przede wszystkim do przewozu towarów, lecz ma także znaczenie turystyczne.

Międzynarodowe porty lotnicze w Dublinie, Cork, Knock oraz Shannon są znane także jako strefy wolnocłowe. Irlandia ma 40 lotnisk krajowych i międzynarodowych. Połączenia transatlantyckie obsługiwane są przez Shannon i Knock, zaś europejskie przez Kerry, Cork, Dublin, Galway i Sligo. W poł. 1990 wszystkie lotniska obsługiwały około 10,5 mln pasażerów.

Transportem autobusowym w kraju zajmuje się Bus Éireann, a kolejowym Iairnród Éireann. Bus Éireann to bardzo duza siec połączeń autobusowych, a najważniejszymi są linie 1 Dublin-Belfast, 2 Dublin-Wexford, 7, 8 Dublin-Cork oraz 20 Dublin-Galway. Iairnród Éireann to kolejowa siec odcinków jednotorowych łączących miejsca, gdzie autobus z reguły nie dociera.

W Irlandii obowiązuje ruch lewostronny.

[edytuj] Charakterystyczne potrawy

Najbardziej znanym daniem irlandzkim jest rodzaj gulaszu z jagnięciny lub baraniny. Mięso dusi się z ziemniakami, cebulą, marchewką, porem i kaszą jęczmienną. Od XIX wieku ziemniaki są podstawą diety Irlandczyków. Tradycyjny gulasz irlandzki podaje się z kluseczkami robionymi z łoju.

[edytuj] Polonia w Irlandii

Według oficjalnych danych mniejszość polska liczyła w 2006 63.090 osób. Jednak po wejsciu Polski do Unii Europejskiej ostrożne szacunki rządu irlandzkiego mówia o 200 tysiącach Polaków. ^[6]

[edytuj] Oświata

Charakteryzuje ją silny wpływ Kościoła katolickiego na program nauczania, rzadko spotykany obecnie w krajach europejskich.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Oświata w Irlandii.

[edytuj] Sport

Brak znaczących osiągnięć na arenie międzynarodowej. Tylko w niektórych dyscyplinach, głównie w rugby reprezentacja narodowa gra w pucharze 6 narodów i odnosi w nim sukcesy. Mieszkańcy interesują się przede wszystkim sportami narodowymi - hurlingiem, futbolem gaelickim i rugby.

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• geografia i polityka
  • Angielscy władcy Irlandii
  • Flaga Irlandii
  • Herb Irlandii
  • hymn państwowy
  • Irlandia Północna
  • Premierzy Irlandii
  • Prezydenci Irlandii
  • Władcy Irlandii
• historia

• • Atlas historyczny
  • Irlandia prehistoryczna
  • Odrodzenie Irlandzkie w literaturze
• inne
  • Claddagh ring
  • Hurling
  • Śniadanie irlandzkie
  • Uniwersytety w Irlandii

[edytuj] Linki zewnętrzne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Irlandia

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Irlandii

• Áras an Uachtaráin — oficjalna strona prezydenta Irlandii (en, ga)
• Oficjalna strona rządowa (en)
• Taoiseach — oficjalna strona premiera Irlandii
• Tithe an Oireachtais — oficjalna strona Parlamentu Irlandii (en, ga)
• Irlandzki serwis informacyjny dla mieszkańców (en)

p • d • e Państwa Europy Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia i Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Kosowo [1] • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo nieuznawane międzynarodowo Naddniestrze [2] Terytoria autonomiczne (stanowią część państw) Athos (Grecja) • Azory (Portugalia) • Baszkiria (Rosja) • Czuwaszja (Rosja) • Gagauzja (Mołdawia) • Irlandia Północna (Wielka Brytania) • Kałmucja (Rosja) • Karelia (Rosja) • Komi (Rosja) • Krym (Ukraina) • Mari Eł (Rosja) • Mordwa (Rosja) • Nieniecki Okręg Autonomiczny (Rosja) • Szkocja (Wielka Brytania) • Tatarstan (Rosja) • Udmurcja (Rosja) • Walia (Wielka Brytania) • Wojwodina (Serbia) • Wyspy Alandzkie (Finlandia) ↑ Republika Kosowa jest uznawana przez 52 ze 192 państw członkowskich ONZ, 22 z 27 UE i 22 z 26 NATO, w tym Polskę. ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych

p • d • e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja • Macedonia • Turcja Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1957-1962 jako de iure część Francji)[potrzebne źródło]  • Grenlandia (1973-1985)  • Saint-Barthélemy (1957-2007, jako integralna część Gwadelupy) • Saint-Martin (1957-2007, jako integralna część Gwadelupy)

p • d • e € Strefa euro € Członkowie UGiW i UE Austria • Belgia • Cypr • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Malta • Portugalia • Luksemburg • Niemcy • Słowenia • Włochy