Historia Peru

Z Wikipedii

Na obszarze dzisiejszego Peru w okresie prekolumbijskim rozwijało się kilka znaczących cywilizacji indiańskich. Były to:

• kultura Chavín (1200-600 p.n.e.)
• Nazca (na południu)
• Mochica (na północy)
• Chimú ze stolicą w Chan Chan
• Ajmara (Aymara)

Państwo Aymara w IX wieku podbiły plemiona Kiczuanów, które utworzyły potężne imperium Inków, o wysokim stopniu rozwoju gospodarczego i organizacyjnego. Ukształtowanie cywilizacji inkaskiej miało miejsce w XII wieku, jednak znaczniejsza ekspansja terytorialna miała miejsce w XV i na początku XVI wieku. Stolicą imperium było Cuzco.

Na tereny cywilizacji Inków Hiszpanie dotarli w 1524 roku. Wykorzystując osłabienie państwa wojną domową między synami ostatniego władcy Huayna Capac - Atahualpą i Huascarem, 160 osobowy oddział (60 konnych i 100 pieszych) pod dowództwem Francisca Pizarra rozpoczyna konkwistę na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej.

W roku 1525 dochodzi do rozpadu imperium Inków, co wykorzystują Pizarro oraz jego podkomendni Diego de Almagro i Hernando de Luque. W krótkim czasie (1531-1535) Hiszpanie, często posługując się podstępem, rozbili wojska inkaskie i opanowali cały kraj. Atahualpa został pojmany, a w 1532 roku zgładzony.

Pizarro założył Limę w 1535, a w 1542 roku powstało wicekrólestwo Peru (Nowa Kastylia), które początkowo sprawowało władzę nad wszelkimi ziemiami zdobytymi w całej Ameryce Południowej (oprócz Brazylii będącej pod kontrolą Portugalczyków, która była im zapewniona przez Traktat z Tordesillas). W XVI wieku postępowała kolonizacja, osadnictwo, rozwój miejscowego rzemiosła i handlu. Największe znaczenie dla rozwoju Peru miała eksploatacja srebra w miejscowych kopalniach.

W XVII i XVIII wieku było najcenniejszą kolonią Hiszpanii. W tym okresie uciskani Indianie próbowali powstań, między innymi Manko Kapak 1535-1537 oraz Powstanie Tupaca Amaru II w 1780, jednak za każdym razem były one krwawo tłumione.

Na początku XIX wieku mimo prób obalenia władzy hiszpańskiej w latach 1809, 1812, 1814 Peru pozostawało wierne Madrytowi.

Decydujące znaczenie dla niepodległości Peru miało powodzenie antyhiszpańskich powstań w sąsiednich krajach, pod przywództwem Argentyńczyka Jose de San Martín i Wenezuelczyka Simona Bolivara.

Jose de San Martín w 1821 zdobył Limę i doprowadził do proklamacji niepodległości Peru. Pełnię niepodległości Peru uzyskało po zwycięstwie podkomendnego Simona Bolivara, gen. Sucre, który w 1824 roku pokonał Hiszpanów pod Ayacucho.

W roku 1825 powstała Boliwia poprzez oderwanie się tzw. Górnego Peru, a w latach 1836-39 Peru i Boliwia pozostawały ze sobą w konfederacji. W roku 1845 prezydentem Peru został Ramon Castilla. Zniósł on niewolnictwo, wprowadził reformę finansów, rozbudował kolej, stworzył powszechny system oświatowy, a także wspierał producentów saletry i nawozów produkowanych z guana. W tym okresie kraj co pewien czas wstrząsany był udanymi i nieudanymi zamachami stanu, doprowadzającymi do zmian prezydentów.

W latach 60. XIX wieku Hiszpanie bez powodzenia próbowali odzyskać kontrolę nad Peru, tocząc w latach 1866-67 wojnę z Chile i Peru i w roku 1879 byli zmuszeni uznać jego niepodległość.

Przez wieki swojej historii Peru toczyło liczne spory graniczne ze swoimi sąsiadami. Najistotniejsze znaczenie miała tzw. "wojna o saletrę" (lub wojna o Pacyfik) w latach 1879-1883. Chile ostatecznie pokonało sprzymierzone Peru i Boliwię i wojna została zakończona podpisaniem 20 października 1883 traktatu z Ancón. W efekcie Chile otrzymało obfitującą w saletrę peruwiańską prowincję Tarapacá, a dwie inne objęło własną administracją (plebiscyt miał rozstrzygnąć ich przynależność). Ta przegrana wojna spowodowała upadek gospodarczy Peru.

Odbudowa Peru odbyła się na przełomie XIX i XX wieku za sprawą prezydenta Nicolása de Piérola (1895-1899). W pierwszych dekadach XX wieku zaznaczył się dalszy wzrost kraju w związku z otwarciem Kanału Panamskiego oraz zyskami ze sprzedaży saletry w okresie I wojny światowej (rządy prezydenta Augusto B. Leguía y Salcedo w latach 1908-1912 i 1919-1930). Wielki kryzys gospodarki światowej, zahamował także na rozwojowe tendencje ekonomii peruwiańskiej.

Pierwszy konflikt graniczny z Ekwadorem o sporne tereny wzdłuż rzeki Maranon miał miejsce w roku 1941, jednak konflikt ten nie został zażegnany i nawracał w latach 1985 i 1991.

Podczas II wojny światowej Peru przez większy czas zachowało neutralność, a dopiero 12 lutego 1945 wypowiedziało wojnę Niemcom i Japonii. Po wojnie w 1945 do władzy dochodzi, dzięki poparciu APRA, prezydent Jose Luis Bustamante (1945-48). Zastosował on w gospodarce elementy interwencjonizmu państwowego. Po jego obaleniu władzę objął Manuel Odria, za rządów którego (1948-56) przy napływie obcych kapitałów nastąpił okres pomyślnego rozwoju gospodarczego.

W latach 1968-1980 rządy przejęli wojskowi: Juan Velasco, a potem Francisco Morales Bermudez. W maju 1980 powrócił do władzy prezydent Fernando Belaunde Terry. W zderzeniu z rozlicznymi trudnościami jego plan liberalnej polityki gospodarczej spowodował głęboki kryzys polityczno-gospodarczy. Istniejące wówczas negatywne zjawiska to:

• zadłużenie, inflacja, bezrobocie
• strajki i wzrost wpływów lewicy
• maoistowska partyzantka
• El Niño
• nielegalna uprawa krzewu koki i rozwój narkobiznesu

W połowie XX wieku Víctor Raúl Haya de la Torre z Amerykańskiego Rewolucyjnego Sojuszu Ludowego (APRA) był dominującą postacią peruwiańskiej polityki, lecz nie dane mu było zostanie prezydentem, ze względu na sprzeciw sfer wojskowych.

W roku 1985 wybory prezydenckie wygrał reprezentujący Amerykański Rewolucyjny Sojusz Ludowy (APRA) Alan García Pérez Interwencjonizm państwowy doprowadził do klęski polityki gospodarczej i hiperinflacji, nie powiodła się także walka z partyzantką maoistowską "Świetlisty Szlak", z produkcją kokainy. Nie było więc zaskoczeniem, że społeczeństwo peruwiańskie w następnych wyborach poparło raczej mało znanego polityka, z wykształcenia matematyka i potomka japońskich emigrantów Alberto Fujimoriego w 1990 roku. Stojąc na czele nowego ruchu politycznego Cambio 90, Fujimori rozpoczął wprowadzanie drastycznego planu naprawy gospodarki, między innymi wprowadzanie wolnego rynku, prywatyzację wielu państwowych przedsiębiorstw, przeciwdziałanie inflacji i zadłużeniu (z udziałem MFW i Banku Światowego). Początkowo uzyskał znaczący sukces obniżając inflację z 7650% w roku 1990 do 139% w 1991. Jednak później zaczął się pojawiać sprzeciw wobec jego polityki. W tej sytuacji 1992 roku Fujimori (z pomocą wojska) rozwiązał parlament, zawiesił konstytucję i przeprowadził referendum, na mocy którego zlikwidowano pierwszą izbę parlamentu. Wprowadzono także karę śmierci za terroryzm, co szybko przyniosło skutek ponieważ w tymże roku aresztowano przywódcę Świetlistego Szlaku Abimaela Guzmana. Opierając się na wojsku i wszechwładnej policji oraz służbach specjalnych kierowanych przez płk. Vladimiro Montesinosa, Fujimori rozpoczął rządy autokratyczne, dyktatorskie, po reelekcji w 1995 roku.

Chociaż oficjalnie w wyborach w 2000 roku wygrał Alberto Fujimori, to jednak był oskarżany o sfałszowanie wyborów. Ostatecznie Fujimori po zamieszkach w kraju opuszcza Peru (listopad 2000) i udaje się na emigrację do Japonii. Nie powiodła się ekstradycja Fujimoriego, który został nawet oskarżony o zbrodnię ludobójstwa, lecz dzięki pomocy CIA zatrzymano i skazano na więzienie znienawidzonego szefa tajnej policji Montesinosa. W drugiej turze wyborów w 2001 roku zwyciężył Indianin, z wykształcenia ekonomista Alejandro Toledo i objął urząd 28 lipca 2001 roku. Mimo pewnych osiągnięć na polu gospodarki i względnego uspokojenia sytuacji w Peru, kraj ten nadal boryka się z licznymi problemami społeczno-politycznymi.

Jesienią 2006 roku do władzy, po kampanii pełnej populistycznych haseł, ponownie doszedł Alan García Pérez. Jego dojście do władzy spotkało sie z niewielkim sprzeciwem ze strony skomunizowanych związków zawodowych.

[edytuj] Zobacz też

• historia Ameryki Południowej i Środkowej,
• hiszpański podbój Ameryki,
• Ameryka Południowa i Środkowa w XVII wieku,
• Ameryka Południowa i Środkowa w XVIII wieku,
• Ameryka Południowa i Środkowa w XIX wieku,
• pierwsze walki niepodległościowe w Ameryce Łacińskiej,
• kultury andyjskie

''Fakty'' TVN bardziej popularne od ''Wiadomości'' TVP

Udział "Faktów" w grupie 4+ wyniósł w listopadzie br. 30,41 procent, jako jedyne w rankingu zanotowały wzrost udziału w rynku w stosunku do listopada 2007 roku. W tym samym miesiącu "Wiadomości" włączyło 30,17 proc. telewidzów.

Kownacki: Złożono zażalenie ws. nazwania prezydenta chamem

Szef Kancelarii Prezydenta Piotr Kownacki powiedział, że zostało już złożone zażalenie na umorzenie przez prokuraturę śledztwa dotyczącego wypowiedzi posła PO Janusza Palikota, który powiedział, że uważa prezydenta Lecha Kaczyńskiego "za chama".

Bierze stypendium z 14 (!) kierunków studiów

Olsztyńska uczelnia ma w swoich szeregach żaka, który studiuje na... czternastu kierunkach. Luka w prawie sprawia, że na każdym z nich może pobierać stypendium dla osób niepełnosprawnych. Dzięki temu od początku 2008 roku zdążył dostać już ponad 10 tys. zł.

Kraków: Obława na włamywaczy, którzy potrącili policjanta

W Krakowie trwa obława na włamywaczy, którzy uciekając potrącili samochodem policjanta, który doznał niegroźnych obrażeń.

Roman Polański ma szansę na oczyszczenie z zarzutów o gwałt?

Prawnicy Romana Polańskiego zwrócili się do do sądu w Los Angeles o oddalenie zarzutu stosunku seksualnego z 13- letnią dziewczynką. Profesor Piotr Kruszyński uważa, że naruszenie procedur przez amerykańskiego sędziego może być podstawą oczyszczenia Polańskiego z zarzutów sprzed 30 lat. Prawnik podkreśla jednak, że dowiedzenie tego może być trudne.

Artyści i biznesmeni przemycają narkotyki. Kryzys na rynku

Policja jest w ostatnim czasie zbyt skuteczna w rozbijaniu gangów narkotykowych. Doszło do tego, że na rynku brakuje towaru. Powstały więc spółdzielnie osób często jeżdżących zagranicę. Każdy z wojażu przywozi dla siebie i znajomych narkotyki. Policja ma już namierzone takie spółdzielnie szczególnie popularne wśród biznesmenów i artystów estradowych - donosi ”Polityka”.

Burzliwa debata w Sejmie ws. odwołania marszałka Komorowskiego

Brak szacunku do głowy państwa, prorosyjskość, brak poczucia solidarności narodowej, związki z WSI, mentorsko-rezonerska tendencja - to tylko niektóre z cech, jakie Jarosław Kaczyński przypisał Bronisławowi Komorowskiemu przedstawiając w imieniu PiS-u wniosek o jego odwołanie. Komorowski odpowiada, że tego typu "insynuacje to potwarz i podłość". - Czy można mówić tak superpodle? - pytał Komorowski.

Premier: Wetujący prezydent podejmuje się misji samobójczej

Premier Donald Tusk powiedział, że prezydent, który korzysta z prawa weta "zbyt często" podejmuje się "misji samobójczej w jakimś sensie". Bo - jak podkreślił szef rządu - Polacy nie akceptują polityki polegającej na przeszkadzaniu czy blokowaniu.

Chlebowski: Emerytury przejściowe dla nauczycieli do 2020 roku

PO i PSL porozumiały się w sprawie przejściowych emerytur dla nauczycieli - powiedział po środowym spotkaniu z ludowcami szef klubu PO Zbigniew Chlebowski. Koalicjanci chcą, aby emerytury przejściowe obowiązywały do 2020 roku, koszt dla budżetu szacują na 4 miliardy złotych.

Premier: mam powody sądzić, że po spotkaniu z Sarkozym powiem "yes, yes, yes"

Premier Donald Tusk powiedział, iż "ma powody sądzić", że jego sobotnie spotkanie z prezydentem Francji Nicolasem Sarkozym skończy się sukcesem i Polska osiągnie oczekiwany przez siebie kompromis w sprawie pakietu klimatyczno- energetycznego.