Gady naczelne

Z Wikipedii

Gady naczelne
Venaticosuchus
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Infragromada	archozauromorfy
Takson	gady naczelne
Nazwa systematyczna
Archosauria
Cope, 1869
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Gady naczelne, archozaury (Archosauria – z gr. archos – władca + sauros – jaszczur) – takson diapsydalnych gadów obejmujący zaawansowane ewolucyjnie rzędy gadów.

Nazwę „archozaury” zaproponował Edward Drinker Cope w 1869 r. dla grupy, do której zaliczył krokodyle, „tekodonty”, dinozaury, dicynodonty, dinocefale, rynchozaury i sfenodonty^[1]. Później archozaury były różnie definiowane, bywały nawet uznawane za grupę parafiletyczną; ostatecznie jednak w XX wieku przyjęło się ich rozumienie jako monofiletycznej grupy obejmującej dinozaury, pterozaury, krokodyle i „tekodonty”^[2]. Przedmiotem sporów pozostaje jednak, jaką dokładnie definicję filogenetyczną tej grupy należałoby przyjąć. Ścierają się tu dwie koncepcje:

• Archozaury w węższym rozumieniu to klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka krokodyli i ptaków oraz wszystkich jego potomków^[3], ostatniego wspólnego przodka grup Ornithodira i Crurotarsi oraz wszystkich jego potomków^[4] lub ostatniego wspólnego przodka Crocodylus niloticus i Passer domesticus oraz wszystkich jego potomków^[5]; niezależnie od dokładnego sformułowania definicji do tak rozumianych archozaurów należą jedynie klady Ornithodira/Avemetatarsalia i Crurotarsi, nie są natomiast archozaurami niektóre zwierzęta tradycyjnie zaliczane do "tekodontów" (nazwa obecnie używana raczej nieformalne, gdyż odnosi się do grupy parafiletycznej).

• Archozaury w szerszym rozumieniu to diapsydy wyróżniane przez szereg apomorfii, przede wszystkim przez występowanie otworów przedoczodołowych w czaszce; do tak rozumianych archozaurów należą nie tylko Ornithodira i Crurotarsi, ale też kilka prymitywnych rodzin „tekodontów” nie należących do żadnego z tych dwóch kladów – Proterosuchidae, Erythrosuchidae, Euparkeriidae i Proterochampsidae^[6][7].

Archozaury w szerszym rozumieniu pojawiły się w późnym permie (ok. 250 mln lat temu), natomiast archozaury w rozumieniu węższym (Ornithodira + Crurotarsi) – w środkowym triasie (choć znaleziska z Rosji sugerują, że rauizuchy mogły się pojawić już we wczesnym triasie^[8]). Grupa osiągnęła szczyt rozwoju w erze mezozoicznej. To jedyna grupa gadów z zębami osadzonymi tekodontycznie – w zębodołach. Jedna z linii ewolucyjnych archozaurów – dinozaury – zdominowała królestwo ziemskich kręgowców przez większość ery mezozoicznej. Wiele z nich osiągało potężne rozmiary, a niektóre przeszły na dwunożny tryb życia.

Gady naczelne stanowią grupę, która odniosła największy sukces w historii rozwoju ziemskich kręgowców. Współcześnie jest reprezentowana przez krokodyle oraz jedną z linii rozwojowych dinozaurów – ptaki.

[edytuj] Klasyfikacja

Archozaury (Archosauria) sensu Benton, 2004 (Archosauriformes sensu Gauthier i in, 1988^[9])

• †Proterosuchidae
• †Erythrosuchidae
• †Euparkeriidae
• †Proterochampsidae
• Archozaury (Archosauria) sensu Gauthier, 1986 (Avesuchia sensu Benton, 2004)
  • Crurotarsi
    • †fitozaury (Phytosauria)
    •  ? †Ornithosuchidae
    •  ? †aetozaury (Aetosauria)
    •  ? †rauizuchy (Rauisuchia) (być może takson parafiletyczny)
    • Crocodylomorpha
      • krokodyle (Crocodilia)
  • Ornithodira / Avemetatarsalia
    • Dinosauromorpha
      • dinozaury (Dinosauria)
        • dinozaury gadziomiedniczne (Saurischia)
          • ptaki (Aves)
        • †dinozaury ptasiomiedniczne (Ornithischia)
    • †pterozaury (Pterosauria)

[edytuj] Filogeneza

     `--Archosauria [koronna grupa archozaurów = Avesuchia]
           |--Crurotarsi
           |     |-?Ctenosauriscidae
           |     `--Crocodylotarsi
           |           |--?Ornithosuchidae
           |           `--+--Phytosauria
           |              `--Suchia
           |                    |--?Prestosuchidae
           |                    `--Rauisuchiformes
           |                          |--?Aetosauria
           |                          `--Rauisuchia
           |                                |--?Rauisuchidae
           |                                `--Paracrocodylomorpha
           |                                     |--?Poposauridae
           |                                     `--Crocodylomorpha (krokodyle i formy spokrewnione)
           `--Ornithodira
                 |--Pterosauromorpha
                 |     |--?Scleromochlus
                 |     `--Pterosauria
                 `--Dinosauromorpha
                    `--Dinosauriformes
                       `--Dinosauria
                              |--Ornithischia
                              `--Saurischia
                                 `--Aves (ptaki)

Przypisy

Sfotografuj "Dobrego Anioła" na XVII finale WOŚP

W najbliższą niedzielę rusza XVII finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Wieczorem wolontariusze z całej Polski organizują happening pt. "Światełko do Nieba", w którym to wysyłają w stronę nieba "Dobre Anioły". Zrób im zdjęcie i wygraj nagrodę!

Prokuratura czeka na ekspertyzę w sprawie "dopalaczy"

Łódzka prokuratura zleciła biegłym zbadanie próbek tzw. dopalaczy. Jeżeli wyniki badań potwierdzą, że w ich składzie znajdują się substancje odurzające lub psychotropowe możliwe będzie ściganie dystrybutora tych używek.

Prokurator: Nie zgubiłem akt Pruszkowa. Ukradli mi

Pendrive z prokuratorskimi dokumentami został skradziony, a nie zgubiony. Jak nieoficjalnie dowiedział się reporter radia TOK FM tak przynajmniej twierdzi prokurator, do którego należał nośnik danych.

SLD chce "białej księgi" w sprawie polityki gazowej Polski

SLD chce, by powstała tzw. biała księga w sprawie polityki gazowej Polski.

Suwalszczyzna: zawieje i zamiecie przeszkodziły uczniom w dotarciu do szkół

Z powodu śnieżyc wiele dzieci na Suwalszczyźnie nie dotarło w piątek do szkół. Problemy z dowozem miały autobusy PKS i gimbusy.

Sejm: PO i PiS przeciw nowelizacji ustawy o CBA

Sejm odrzucił w pierwszym czytaniu projekt nowelizacji ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym. Według projektu nadzór nad Biurem miałby objąć minister odpowiedzialny za sprawy wewnętrzne, a nie - jak dotychczas - premier.

Wszystkie gesty dyrektora Pardy

Do zdjęcia Radosława Pardy, na którym prezentuje faszystowski gest dotarł „Super Express". Parda, od niedawna wicedyrektor ośrodka administracji w TVP, tłumaczy - To gest przedwojennej prawicy i antykomunistów.

Stasiak: Zróbmy sobie sami gazoport

Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego uważa, dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski niezbędna jest budowa gazoportu. Władysław Stasiak, który był gościem Sygnałów Dnia jest zdania, że Sejm powinien przyjąć specjalną ustawę, która pozwoli na przyspieszenie budowy terminala.

Prezydent wbija klin między Tuska i Pawlaka

Problemy w koalicji. PO przekłada głosowanie nad prezydenckim wetem do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, bo PSL bierze stronę Lecha Kaczyńskiego

Mniejszy klub PiS

Poseł Andrzej Walkowiak opuścił klub PiS i przeszedł do założonego przez b. posłów PiS koła Polska XXI.