Fregata (okręt)

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy okrętów średniej lub dużej wielkości. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Fregata – klasa okrętów średniej lub dużej wielkości. Nazwa klasy istnieje co najmniej od XVI wieku do chwili obecnej, lecz przeznaczenie i charakterystyki fregat zmieniały się znacznie na przestrzeni epok. Nie należy jej mylić z fregatą w znaczeniu typu ożaglowania.

Fregata żaglowa "La Boudeuse", Francja 1766-1800

Brazylijska fregata z mieszanym napędem żaglowym i bocznokołowym, 1863

Amerykańska fregata rakietowa USS "Reuben James" typu Oliver Hazard Perry

Opisane szerzej osobno rodzaje fregat (chronologicznie):

• fregaty (okręty żaglowe lub z napędem mieszanym)
• fregaty pancerne
• fregaty (okręty eskortowe)
• fregaty rakietowe

Początkowo, do XVI wieku fregatami nazywano różne małe jednostki wiosłowe, z pomocniczym ożaglowaniem. Wyodrębniona klasa fregat, jako żaglowych okrętów pełnomorskich, zaczęła się ustalać w XVI wieku i uformowała w wieku kolejnym. Do początku XIX wieku były to średnie lub duże okręty żaglowe, przeznaczone głównie do zadań rozpoznawczych i eskortowych oraz samodzielnych działań na odległych akwenach (fregaty żaglowe). Klasa ta ukształtowała się jako okręty trzymasztowe, z ożaglowaniem typu fregata. Ich wyporność wynosiła ok. 1000-2000 ton. W I połowie XIX w. obok żagli na fregatach pojawiły się maszyny parowe i napęd bocznokołowy, następnie śrubowy. Wszystkie fregaty parowe zachowywały jednocześnie nadal pomocnicze ożaglowanie, ich wyporność sięgała maksymalnie ok. 6000 ton.

W latach 60. XIX w. pojawiły się parowe fregaty pancerne, wkrótce też ożaglowanie na nich zanikło. Ich wyporność wynosiła ok. 4000-10000 ton. Dalsza ewolucja fregat nastąpiła dwutorowo: z fregat pancernych wykształciły się pancerniki, stając się główną klasą okrętów (okrętami liniowymi), natomiast nieopancerzone fregaty wyewoluowały w klasę lekko opancerzonych lub nieopancerzonych krążowników, przejmujących dotychczasowe zadania fregat. Klasa fregat jako takich zanikła.

Nowa klasa okrętów nazwanych fregatami pojawiła się podczas II wojny światowej, jako rodzaj okrętów eskortowych, służąca do ochrony konwojów i zespołów okrętów przed atakami okrętów podwodnych, a w mniejszym stopniu przed samolotami. Ich wyporność wynosiła ok. 1000-2500 ton. Od lat 60. XX w. fregaty o uzbrojeniu artyleryjskim były wypierane przez fregaty rakietowe, uzbrojone w wyrzutnie kierowanych pocisków przeciwlotniczych i przeciwokrętowych. Wyporność ich sięgała ok. 1000-4500 ton. Klasa ta następnie nabierała cech uniwersalności i w takiej postaci fregaty istnieją obecnie, będąc jedną z podstawowych i najliczniejszych klas okrętów.

Należy wspomnieć, że w latach 60. i 70. XX w. istniała duża niejednolitość w rozróżnianiu klas okrętów i w niektórych krajach fregatami oraz wielkimi fregatami nazywano także niszczyciele (do tej pory we Francji), a nawet krążowniki rakietowe.

Polska posiadała jedynie dwie fregaty: ORP "Gen. K. Pułaski" i ORP "Gen. T. Kościuszko" (w 2008 pozostają w służbie).

[edytuj] Zobacz też

• fregata (okręt żaglowy), fregata (żaglowiec)
• fregata (okręt eskortowy), fregata pancerna, fregata rakietowa
• korweta
• niszczyciel eskortowy