Fibula

Z Wikipedii

Fibula – ozdobna, metalowa zapinka do spinania szat, funkcją i kształtem zbliżona do współczesnej agrafki, używana w Europie od późnej epoki brązu (około 1500 p.n.e.) aż do średniowiecza. Nazwę tę rozciągano również na wszystkie brosze, zamki do pasków, sprzączki do pasków i opasek na włosy itp. Fibule spełniały również rolę guzików.

Spis treści 1 Zastosowanie 2 Podział podstawowy 3 Konstrukcja i ewolucja form 4 Znaczenie w archeologii 5 Galeria 6 Bibliografia 7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Zastosowanie

Spinano nimi szaty, przeważnie na ramionach (szaty greckie, jak chiton, peplos, chlamida, rzymskie płaszcze, takie jak: sagum, lucerna, palia, paludamentum), niekiedy na piersiach lub pod brodą (welon Westalek). Równocześnie z funkcją użytkową spełniały też rolę ozdoby. Chętnie wręczano je w podarunku, jak o tym świadczą napisy na nich znajdowane.

[edytuj] Podział podstawowy

W Europie wykształciło się wiele odmian fibul różniących się kształtem, konstrukcją i dekoracją. Rozróżnia się dwa podstawowe typy fibul:

• jednoczęściowe - kabłąk, sprężyna i szpila stanowią jeden kawałek metalu; ten typ przeważał w południowej Europie,
• dwuczęściowe - kabłąk i szpila są wykonane oddzielnie, szpila ma jeden koniec rozszerzony i zaopatrzony w otwór, umożliwiający połączenie z kabłąkiem; ten typ był charakterystyczny dla Europy północnej i środkowej.

[edytuj] Konstrukcja i ewolucja form

Fibule wykonywano najczęściej z brązu, czasem z metali szlachetnych, czasami wysadzano też drogimi kamieniami lub kolorowymi szkiełkami. Miały długość od 2 do 20 cm.

Ozdobną częścią fibuli jest kabłąk (a zwłaszcza oba jego zakończenia: główka i nóżka), odpowiednio wyginany z drutu, wycinany z blachy, płaskorzeźbiony, ryty lub inkrustowany. Niekiedy nakładano na kabłąk ozdobne plakietki, wyginano go lub nadawano mu fantazyjne kształty.

Do najstarszych należą włoskie fibule peschiera o kształcie zbliżonym do współczesnych agrafek. Stopniowo fibule zyskiwały coraz bardziej na ozdobności. W Italii często nadawano fibulom kształt sztyleciku (np. tzw. fibula Praenestina z VI wieku p.n.e., jeden z najstarszych zabytków języka łacińskiego dzięki wyrytej na niej inskrypcji), inne miały kształt okręciku. Niektóre okazy mają formę przedmiotów użytkowych, jak: buty, nożyczki, naczynia; miewają tez kształty zwierząt. Chętnie stosowaną ozdobą fibul były zwisające z jej łuku breloczki.

W epoce brązu najczęściej stosowano wszelkiego rodzaju ornamenty spiralne (np. fibule okularowe, z dwiema tarczkami spiralnymi na zakończeniach). W okresie halsztackim kabłąki miały często formę łuku, harfy, węża, gąsienicy, łodzi i innych. Do kabłąka podwieszano chętnie ruchome wisiorki. W VI wieku p.n.e. pojawiła się fibula certosa o prostym, funkcjonalnym kształcie. Mało ozdobne były też w większości fibule okresu lateńskiego. Miały one często silnie wygiętą nóżkę zakończoną maską lub głową zwierzęcą. Bogactwem form i technik dekoracyjnych (np. filigran, granulacja) wyróżniały się fibule etruskie.

Fibule były bardzo rozpowszechnione w okresie rzymskim. Weszły wtedy w użycie fibule zawiaskowe. Spośród wielu występujących wówczas typów wyróżniały się fibule tarczowe (okrągłe i romboidalne) i zwierzęce, przypominające brosze (III-V wiek n.e.).

W Europie północnej i środkowej do najbardziej ozdobnych należały fibule germańskie, z dużą, prostokątną główką, krótkim kabłączkiem i wydłużoną dolną płytką (nóżką), częste były też fibule tarczowe i zwierzęce (np. w formie orła).

W okresie wędrówki ludów pojawiły się fibule palczaste, z kilkoma wypukłymi guzami na półokrągłej główce, często zdobione filigranem, granulacją, emalią, barwnymi kamieniami i szkłami.

W IV wieku n.e. fibule zaczęły być wypierane przez okrągłe brosze, chociaż występowały też w okresie średniowiecza.

[edytuj] Znaczenie w archeologii

Fibule są bardzo często znajdowanym zabytkiem w grobach. Ponieważ ich kształt oraz konstrukcja zmieniały się w czasie można za ich pomocą precyzyjnie datować znaleziska archeologiczne. Autorzy zajmujący się tą tematyką to m.in. Oskar Almgren i Józef Kostrzewski (Typologia fibul dla okresu wpływów rzymskich oraz wędrówek ludów).

[edytuj] Galeria

[edytuj] Bibliografia

• Piszczek Z. (red.), Mała encyklopedia kultury antycznej, PWN, Warszawa 1983, s.257, ISBN 83-01-03529-3.
• Praca zbiorowa, Encyklopedia sztuki starożytnej, WaiF i Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s.237-238, ISBN 83-01-12466-0 (PWN), ISBN 83-221-0684-X (WaiF).

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Typologia fibul wg Oskara Almgrena i Józefa Kostrzewskiego

Jak były komisarz Warszawy zarobił 6 milionów złotych

"Dziennik" opisuje karierę byłego komisarza stolicy za rządów PiS Mirosława Kochalskiego.

"Nasz Dziennik": Miasto może zbankrutować

Upadek zakładów i gwałtowny wzrost bezrobocia w Stalowej Woli i okolicach - takie skutki w ocenie "Naszego Dziennika" przyniesie drastyczna podwyżka cen prądu dla zakładów przemysłowych działających w tamtejszej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.

Będą namawiać emigrantów do powrotu

Władze Szczecina jadą dziś z misją specjalną do Wielkiej Brytanii. Przez weekend będą namawiać emigrantów z Polski, by osiedlili się na Pomorzu. Na podobną akcję zdecydowało się w sumie 12 polskich miast - pisze "Metro".

Prezydent wbija klin między Tuska i Pawlaka

Problemy w koalicji. PO przekłada głosowanie nad prezydenckim wetem do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, bo PSL bierze stronę Lecha Kaczyńskiego

Mniejszy klub PiS

Poseł Andrzej Walkowiak opuścił klub PiS i przeszedł do założonego przez b. posłów PiS koła Polska XXI.

Sześciolatki do szkoły? Stop!

Sześciolatki pójdą obowiązkowo do szkół dopiero w 2012 r. A miały już w 2009 r. MEN się upiera, że to lifting reformy

Wywozili dopalacze

Z centralnego magazynu firmy zaopatrującej sklepy z tzw. dopalaczami próbowano wczoraj wywieźć cały towar. Interweniowała policja.

Jedzie Trójka do prezesa

Radiowa ”Jedynka” już nie chce jeździć do Jarosława Kaczyńskiego nagrywać wywiadów. Zaprosiła prezesa do rozmowy na żywo. A tego prezes nie lubi

BBN krytykuje zmiany w armii

Mam nadzieję, że prezydent zaakceptuje mój projekt reformy dowodzenia siłami zbrojnym - mówił wczoraj minister obrony Bogdan Klich. - Ten projekt to głupota - odpowiada Witold Waszczykowski z prezydenckiego BBN.

Nuncjusz Kowalczyk nadal lustrowany

Abp Józef Kowalczyk przekazał oficerowi wywiadu informację o różnicy zdań hierarchów na temat pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1983 r. - twierdzi wczorajsza „Rzeczpospolita”.