Feudalizm

Z Wikipedii

Ten artykuł przedstawia sytuację tylko z europejskiej perspektywy. Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż go poprawić.

Feudalizm (śrdw. łac. feudum – prawo do rzeczy cudzej, lenno) – ustrój społeczno-polityczno-ekonomiczny opierający się na hierarchicznej zależności (wasalności) jednostek pomiędzy sobą, istnieniu podzielonej własności ziemi i poddaństwa chłopów.

Spis treści 1 Geneza 2 Przyczyny powstania feudalizmu 3 Pojęcia związane z feudalizmem 4 Istota gospodarki feudalnej 5 Renta feudalna i jej odmiany 6 Odmiany feudalizmu 7 Skutki feudalizmu w Europie 8 Ciekawostki

[edytuj] Geneza

Feudalizacja stosunków społecznych rozpoczęła się jeszcze w epoce starożytnej, a mianowicie w III wieku naszej ery (gdy cesarstwem rzymskim wstrząsnął głęboki kryzys ekonomiczny; dotychczasowa gospodarka zaczęła się załamywać, przez co szybko nastąpił powrót do gospodarki naturalnej), przybrała na sile w średniowieczu w VII-IX w. by osiągnąć swą klasyczną postać w X-XIII w Europie Zachodniej. Ślady feudalizmu w postaci pańszczyzny przetrwały w Polsce oraz w niektórych regionach Węgier i należących wówczas do nich Orawy i Spiszu aż do XX wieku (aż do wojny w 1939 w II RP dziesięcina wobec duchowieństwa).

[edytuj] Przyczyny powstania feudalizmu

• państwo Karola Wielkiego, było duże, więc aby usprawnić administrację władca oddaje część terytorium swoim współpracownikom (dzieli w ten sposób państwo na 900 hrabstw, które przekazuje hrabiom). Funkcje hrabiego: sądowe, ekonomiczne (zbieranie podatków) i polityczno-wojskowe
• usprawnienie systemu ekonomicznego
• pierwsze immunitety (przywilej: może być sądowniczy i ekonomiczny, całkowity lub częściowy) nadawane są Kościołowi, który z założenia ma strzec hierarchii społecznej
• chłop był zobowiązany do świadczeń ekonomicznych i pospolitego ruszenia na rzecz króla. Chłopi nie chcieli jednak iść do wojska, gdyż wtedy ich ziemia niszczała. Chłop – właściciel ziemi oddawał się pod opiekę rycerzowi oddając mu ziemię. Jest to tak zwana oddolna feudalizacja, czyli oddanie się chłopa pod opiekę rycerza ze względu na niebezpieczeństwo w państwie i niechęć do wykonywania służby wojskowej

[edytuj] Pojęcia związane z feudalizmem

• lenno – ziemia lub urząd nadawany przez seniora wasalowi
• senior – pan lenny
• wasal – lennik seniora
• suweren – najwyższy senior (władca)
• beneficjum – ziemia nadawana Kościołowi przez władcę dożywotnio jako wynagrodzenie za sprawowany urząd
• immunitet – przywilej (może być sądowy i ekonomiczny, całkowity i niecałkowity)
• inwestytura – uroczyste nadanie lenna
• hołd lenny – przysięga wierności składana seniorowi przez wasala
• komendacja – akt podanie się wasala seniorowi (fragment umowy lennej)
• felonia – złamanie, zdrada przysięgi wierności
• Sąd Parów – osądzał oskarżonych o felonię. Jednak było to trudne, gdyż wasalów osądzali inni wasale, a seniora inni seniorzy. W tym wypadku władcę musieli osądzać więc inni władcy. Karą za felonię było najczęściej odebranie lenna
• Feudał – (ś.łc. feudalis ‘feudalny’) społ., polit., hist. właściciel ziemski posiadający feudum; obszarnik ziemski.

[edytuj] Istota gospodarki feudalnej

Feudalizm lub system feudalny stanowi jeden z porządków (ustrojów) państwa. Dawniej polegał on na tym, że cesarz przydzielał książętom, później także szlachcie, swoje ziemie jako lenno, ci z kolei przydzielali je swoim zarządcom, a oni poszczególnym chłopom. Feudalizm jako system hierarchicznej zależności jednostek był systemem zdominowanym przez elementy tradycyjne, co oznacza, że władzę w nim z reguły sprawowali ludzie "szlachetnie urodzeni". Oparty był system wzajemnych relacji. Wasale mieli obowiązek świadczenia renty feudalnej. Pan feudalny (senior) zapewniał wasalowi opiekę.

Najbardziej istotnymi elementami feudalizmu były: wasalstwo, stosunki lenne, prywatne zamki obronne i rycerstwo.

[edytuj] Renta feudalna i jej odmiany

renta feudalna – świadczenie chłopa na rzecz pana w trzech formach

• pańszczyzna – forma odrobkowa
• czynsz – forma pieniężna
• danina – forma naturalna

[edytuj] Odmiany feudalizmu

Można wyróżnić następujące odmiany:

• feudalizm kontynentalny, który kierował się zasadą: wasal mego wasala nie jest moim wasalem. I taki układ dominował np. we Francji, czy późniejszym okresie średniowiecza w Polsce, co w końcu doprowadziło do rozbicia dzielnicowego. Odmiana ta miała charakter decentralizujący (odśrodkowy);
• feudalizm wyspiarski, który kierował się zasadą: wasal mego wasala jest moim wasalem. Ta odmiana feudalizmu dominowała na dzisiejszych Wyspach Brytyjskich. Odmiana ta nie miała tendencji decentralizujących (odśrodkowych). Wiązało się to z tym, że Anglia nigdy nie przeszła rozdrobnienia feudalnego.
• feudalizm biurokratyczny (chiński) – ustrój feudalny w pierwszych wiekach dziejów Chin (tj. dynastie Xia, Shang oraz Zhou) był dość podobny do form sprawowania władzy znanych w Europie; w okresie Wiosen i Jesieni doszło nawet do rozbicia dzielnicowego i podziału ziem chińskich między kilkudziesięciu władców. Proces nabierania przez feudalizm chiński wyjątkowych cech rozpoczął się w 221 r. p.n.e., kiedy Pierwszy Cesarz Chin zjednoczył kraj i ograniczył mocno wpływy arystokracji na sprawowanie rządów. Chciał w ten sposób utrwalić swoją władzę i w tym celu powierzył funkcję wykonawcze osobom pochodzącym z ludu. Po upadku jego dynastii Qin, następna dynastia Han pozostała przy centralizmie opartym na mandarynach, klasie urzędniczej wywodzącej się zarówno z arystokracji, jak i innych warstw społecznych. To dzięki tej klasie, chiński feudalizm nabrał swoistych cech. Pomógł w tym również pierwszy na świecie system egzaminów urzędniczych, wprowadzony w 605 r. Ustrój ten był na tyle efektywny, że przetrwał zarówno upadki kolejnych chińskich dynastii jak i najazdy Dżurdżenów, Kitanów, Mongołów i Mandżurów. Żeby skutecznie zarządzać wielkim krajem, najeźdźcy przyjmowali rdzenny system sprawowania władzy.
• feudalizm wschodnioeuropejski
• feudalizm skandynawski
• feudalizm japoński
• feudalizm afrykański

[edytuj] Skutki feudalizmu w Europie

• rozdrobnienie feudalne
• feudalizacja Kościoła
• powstanie trzech stanów
• zmniejszenie się liczebności armii
• stopniowa rezygnacja z niewolnictwa
• spór o prymat w świecie chrześcijańskim między władzą świecką a duchową
• w wyniku zasady kontynentalnej znacznie osłabiła sie władza królestwa, gdyż królowi podporządkowani byli tylko jego bezpośredni wasale. Wasal musiał zachować wierność swojemu seniorowi nawet jeżeli pociągało to za sobą konflikt z władzą państwa. Sprzyjało to nieustannym wojnom i przekształceniu się państwa w luźne państewko. Król miał niewielką władzę zależną od dobrej woli wasali. Osłabienie francuskiej pozycji władcy
• rozwój kultury i etosu rycerskiego
• Wilhelm Zdobywca w obawie przed osiągnięciem zbyt wysokiej pozycji przez możnych nadawał im ziemie w kawałkach porozrzucanych po całym kraju. Każdy wasal zanim złożył przysięgę wierności swojemu seniorowi musiał przysiąc wierność władcy. Silną pozycje utrzymali szeryfowie – królewscy urzędnicy odpowiedzialni za bezpieczeństwo
• Kościół stał się posiadaczem ogromnego majątku ziemskiego

[edytuj] Ciekawostki

• 9 kwietnia 2008 Tajna Rada Wielkiej Brytanii zaakceptowała zmiany prawa prowadzące do wprowadzenia demokracji i likwidacji ostatniego w Europie systemu feudalnego na wyspie Sark.

Stasiak: Zróbmy sobie sami gazoport

Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego uważa, dla zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski niezbędna jest budowa gazoportu. Władysław Stasiak, który był gościem Sygnałów Dnia jest zdania, że Sejm powinien przyjąć specjalną ustawę, która pozwoli na przyspieszenie budowy terminala.

Jak były komisarz Warszawy zarobił 6 milionów złotych

PRZEGLĄD PRASY. W ciągu trzech lat z drugorzędnej funkcji sekretarza Warszawy został prezesem Ciechu i milionerem - "Dziennik" opisuje karierę byłego komisarza stolicy za rządów PiS Mirosława Kochalskiego.

"Nasz Dziennik": Miasto może zbankrutować

Upadek zakładów i gwałtowny wzrost bezrobocia w Stalowej Woli i okolicach - takie skutki w ocenie "Naszego Dziennika" przyniesie drastyczna podwyżka cen prądu dla zakładów przemysłowych działających w tamtejszej Specjalnej Strefie Ekonomicznej.

Będą namawiać emigrantów do powrotu

Władze Szczecina jadą dziś z misją specjalną do Wielkiej Brytanii. Przez weekend będą namawiać emigrantów z Polski, by osiedlili się na Pomorzu. Na podobną akcję zdecydowało się w sumie 12 polskich miast - pisze "Metro".

Prezydent wbija klin między Tuska i Pawlaka

Problemy w koalicji. PO przekłada głosowanie nad prezydenckim wetem do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, bo PSL bierze stronę Lecha Kaczyńskiego

Mniejszy klub PiS

Poseł Andrzej Walkowiak opuścił klub PiS i przeszedł do założonego przez b. posłów PiS koła Polska XXI.

Sześciolatki do szkoły? Stop!

Sześciolatki pójdą obowiązkowo do szkół dopiero w 2012 r. A miały już w 2009 r. MEN się upiera, że to lifting reformy

Wywozili dopalacze

Z centralnego magazynu firmy zaopatrującej sklepy z tzw. dopalaczami próbowano wczoraj wywieźć cały towar. Interweniowała policja.

BBN krytykuje zmiany w armii

Mam nadzieję, że prezydent zaakceptuje mój projekt reformy dowodzenia siłami zbrojnym - mówił wczoraj minister obrony Bogdan Klich. - Ten projekt to głupota - odpowiada Witold Waszczykowski z prezydenckiego BBN.

Nuncjusz Kowalczyk nadal lustrowany

Abp Józef Kowalczyk przekazał oficerowi wywiadu informację o różnicy zdań hierarchów na temat pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1983 r. - twierdzi wczorajsza „Rzeczpospolita”.