Dominium Maris Baltici

Z Wikipedii

Wojny inflanckie lub dominium Maris Baltici (pol. władztwo Morza Bałtyckiego) – seria konfliktów politycznych i zbrojnych w okresie od 1558 do 1583 między państwem polsko-litewskim (od 1569 roku Rzeczpospolita), a Szwecją, Danią i Carstwem Rosyjskim o ziemie zakonu inflanckiego (do 1525 gałąź zakonu krzyżackiego).

Spis treści 1 Geneza 2 Układ pozwolski 3 Konsekwencje układu 4 Układ wileński 5 Konsekwencje układu wileńskiego 6 Sojusz Polski ze Szwecją 7 Wznowienie działań wojennych 8 Rozejm w Jamie Zapolskim 9 Skutki wojen inflanckich 10 Zobacz też

[edytuj] Geneza

Począwszy od sekularyzacji zakonu krzyżackiego w Prusach (1525) zakon inflancki zaczął upadać. Sprzyjało temu nastawienie szlachty inflanckiej, która przyszłość swego kraju upatrywała w połączeniu z Rzecząpospolitą. Po zawarciu przez Iwana IV Groźnego paktu z wielkim mistrzem zakonu (co było próbą wyłączenia inflanckiej opozycji politycznej z konfliktu moskiewsko-litewskiego) w Inflantach doszło do rozruchów.

[edytuj] Układ pozwolski

W 1557 Zygmunt II August podjął decyzję o ingerencji w sprawy wewnętrzne tego kraju i zorganizował wyprawę zbrojną przeciw zakonowi, która zaowocowała wymuszeniem przymierza przeciw Moskwie - 14 września 1557 r. w Pozwolu mistrz zakonu Johann Wilhelm von Fürstenberg podpisał tzw. układ pozwolski, w którym zakon zobowiązywał się do sprzyjania Litwie przyłączenia jego ziem do Rzeczypospolitej.

[edytuj] Konsekwencje układu

Car Iwan IV Groźny zareagował aneksją (1558) Dorpatu i Narwy. Po zdobyciu portu w Narwie Rosja uruchomiła stały szlak handlowy, zwany żeglugą narewską, którą Polacy wytrwale zwalczali. Wkrótce do wojny przystąpili też inni pretendenci do spadku po zakonie inflanckim, a mianowicie Dania, która zajęła Ozylię (1560), i Szwecja, która opanowała Rewel (1561).

[edytuj] Układ wileński

Nowy wielki mistrz - Gotthard Kettler - postanowił oddać się pod opiekę Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Zawarty 28 listopada 1561 r. pakt wileński przewidywał sekularyzację zakonu oraz oddanie w lenno księstwa Kurlandii i Semigalii Kettlerowi, który przeszedł na protestantyzm. Rygę i resztę Inflant oddano Rzeczypospolitej.

[edytuj] Konsekwencje układu wileńskiego

Taki stan rzeczy nie zadowolił ani Moskwy, ani Szwecji. W rezultacie doszło do wybuchu "północnej wojny siedmioletniej" (I wojna północna), sprzymierzenia Szwecji z Rosją i Polski z Danią (1563) i Lubeką. Kiedy armia Iwana Groźnego zajęła Połock i obszar Litwy na północ od Dźwiny, stało się jasne, że wojny nie da się utrzymać na obszarze Inflant. Gdy na tronie Szwecji zasiadł Jan III, skoligacony z Jagiellonami przez żonę, Katarzynę, doszło do nagłego odwrócenia sojuszy.

[edytuj] Sojusz Polski ze Szwecją

W 1568 r. doszło do radykalnej zmiany sprzymierzeńców - Polska weszła w sojusz ze Szwecją, a Moskwa z Danią. Po nieudanych próbach uzyskania przewagi, oba obozy sojusznicze zdecydowały się na rokowania pokojowe. 13 grudnia 1570 roku Szwecja, Dania i Polska zawarły pokój w Szczecinie. W jego rezultacie Polska i Litwa zachowały południową część Inflant (z Rygą), Szwecji przypadła Estonia, a Danii okoliczne wyspy (z Ozylią).

[edytuj] Wznowienie działań wojennych

Zobacz: Wojna polsko-rosyjska 1577-1582.

W 1577 roku car Iwan IV najechał polskie i szwedzkie ziemie Inflant, zajmując większość obszaru, poza Rygą i Rewlem. Odpowiedzią polską były trzy wyprawy wojenne Stefana Batorego, w czasie których zdobył on Połock, Newel, Uświat, Wielkie Łuki i inne miasta, a także oblegał Psków.

[edytuj] Rozejm w Jamie Zapolskim

Te działania skłoniły cara do zawarcia dziesięcioletniego rozejmu (1582), a ich pośrednim skutkiem był zwrot zagrabionych ziem polskich. Po pokoju z Moskwą w 1582 r. Inflanty zostały podzielone na trzy województwa: dorpackie, wendeńskie i parnawskie. Rosja przegrała także wojnę ze Szwecją, w jej wyniku tracąc zupełnie wywalczony dostęp do Bałtyku.

[edytuj] Skutki wojen inflanckich

W wyniku długotrwałych działań wojennych na obszarze Inflant pod koniec XVI w. przeszły one na własność trzech państw: Szwecji, Danii (wyspa Ozylia) i Polski. Wojny inflanckie nie doprowadziły jednak do ostatecznego rozwiązania kwestii własności tamtejszych ziem. Po wojnach szwedzkich za Jana Kazimierza Polska utraciła na mocy pokoju oliwskiego 1660 4/5 obszaru Inflant odstąpionych Szwecji, a nazywanych odtąd Inflantami szwedzkimi. Reszta obszaru, zwana Inflantami polskimi, stanowiąca obszar dawnego powiatu dyneburskiego, z miastem Dyneburg pozostała przy Polsce.

[edytuj] Zobacz też

• wojna litewsko-rosyjska 1558-1570

15-letni sprawca sylwestrowego pożaru zatrzymany

- Częstochowska policja zatrzymała 15-latka, który okazał się sprawcą sylwestrowego pożaru w zakładach przemysłowych "Wigolenń w Częstochowie. Straty wyniosły ok. 1 mln zł.

Nowak: nazwiskiem Sikorskiego nie można żonglować

Rząd zgłosi kandydaturę Radosława Sikorskiego na sekretarza generalnego NATO tylko wtedy, kiedy będzie miał pewność powodzenia jego kandydatury. - Powinniśmy zabiegać, ale po cichu - uważa Sławomir Nowak.

J.Kaczyński: PiS przedstawi propozycje w sprawie kryzysu

- Prawo i Sprawiedliwość przedstawi w czwartek propozycje dotyczące działań w czasie kryzysu gospodarczego - zapowiedział w radiowej "Trójce" prezes PiS Jarosław Kaczyński. "Co uczynić, aby Polska gospodarka ucierpiała możliwie jak najmniej" - dodał.

Z klubu PiS odszedł kolejny poseł

Andrzej Walkowiak, poseł z Bydgoszczy, przeszedł z sejmowego klubu PiS do koła Polska XXI - podało Radio Zet.

Kurski: Kryzys gazowy, a Tusk w Dolomitach. Kompromitacja

- Jest jedna wielka kompromitacja, bo kiedy dzieją się te napięcia gazowe, gdzie pan premier Donald Tusk? Na nartach w Dolomitach! - oburzał się w "Kontrwywiadzie" RMF poseł PiS Jacek Kurski. W radiu ZET premiera bronił szef jego gabinetu politycznego: - Trzy dni urlopu trudno uznać za jakieś szałowe wakacje - mówił Sławomir Nowak.

Wywiad z Sikorskim: Nie zaostrzać dyskursu z Rosją

W wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" Radosław Sikorski, minister spraw zagranicznych, mówi o zaangażowaniu Unii Europejskiej w gazowy konflikt między Rosją i Ukrainą oraz o realizacji energetycznych celów Polski we Wspólnocie. Ujawnia też, że Ukraina przegapiła szansę na otrzymanie planu na rzecz członkostwa w NATO.

Śliski poranek: wypadki na drogach

Odblokowana jest już droga krajowa nr 10 przy wjeździe na obwodnicę Torunia w Lubiczu, gdzie zderzyły się cztery samochody. Jedna osoba została ranna. W Małopolsce autobus z górnikami wjechał w drzewo.

Gehenna z meldunkiem przejdzie do lamusa?

Zamiast obowiązku meldunkowego wprowadzimy uproszczone formalności; zarejestrowania pobytu będzie można dokonać drogą elektroniczną - mówi w wywiadzie dla "Gazety Prawnej" wiceminister SWiA Witold Drożdż.

Farfał: zmiana w TVP nie była zaaranżowana

Nowy szef TVP Piotr Farfał zapewnia w "Dzienniku", że pochodzące z PiS sugestie, iż zmiana zarządu telewizji publicznej była zaaranżowana w budynkach ministerialnych, jest nieprawdziwa.

Abp Kowalczyk i o. Hejmo mieli jednego opiekuna?

Dzisiejszy nuncjusz apostolski w Polsce apb Józef Kowalczyk, którego tajne służby PRL zarejestrowały bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, przekazywał informacje temu samemu rezydentowi wywiadu co ojciec Konrad Hejmo - donosi „Rzeczpospolita".