Dolina Jezreel
Z Wikipedii
Współrzędne: 32°62' N 35°29' E
Dolina Jezreel także Dolina Ezdrelon (hebr. עמק יזרעאל, Emek Yizrael; arab. سهل زرعين, Sahel Zir'in, także: مرج بن عامر, Mardż Ibn Amir) – rozległa równinna dolina w północnym Izraelu, położona w południowej części Dolnej Galilei. Biegnie z południowego wschodu na północny zachód. Zajmuje obszar 250 km²[1]. Znana także jako Równina Ezdrelon. Na południu graniczy z Samarią i górskim pasmem Gilboa, na północy z Dolną Galileą, na zachodzie z pasmem Karmelu, na wschodzie z Doliną Jordanu.
Stolicą regionu jest miasto Afula.
Spis treści |
[edytuj] Etymologia nazwy
Dolina Ezdrelon bierze swą nazwę od starożytnego miasta Jizreel (arabski toponim زرعين, czyt. Zir'in), które znajdowało się na wzniesieniu w południowej jej części. Niektórzy uczeni przyjmują, iż miasto wzięło swą nazwę od nazwiska plemienia, które go założyło. Plemię to zostało wymienione na tzw. Steli Izraela. Hebrajskie Jezreel oznacza El sieje czyli Bóg sieje. Wyrażenie "Dolina Ezdrelon" czasami używane jest do określenia centralnej części równiny, podczas gdy jej południowo-zachodnią część nazywano Doliną Megiddo, odwołując się do nazwy starożytnego miasta Megiddo, które się tam znajdowało.
Z biegiem wieków różne cywilizacje różnie nazywały dolinę. Tereny te były również nazywane Równiną Ezdrelonu. Greckie Ezdrelon było odpowiednikiem semickiego Jezreel. Spotyka się także inne określenia takie jak np. arabskie Dolina Zir'in (arab. Sahel Zir'in سهل زرعين) czy Połonina Synów Amra (arab. Marj Ibn Amer مرج بن عامر).
[edytuj] Historia
[edytuj] Budowa geologiczna
Dolina stanowiła pierwotnie kanał łączący Morze Martwe, znajdujące się na południowy wschód od niej, z Morzem Śródziemnym. Dwa miliony lat temu, gdy wypiętrzał się ląd pomiędzy Morzem Śródziemnym a Rowem Jordanu, połączenie z Morzem Martwym stawało się coraz mniej ewidentne. Wody z Morza Martwego nie miały jak uchodzić do Morza Śródziemnego. Wpłynęło to na jego dzisiejsze zasolenie.
[edytuj] Czasy biblijne
W południowo-zachodniej części Doliny Ezdrelon kwitnęło w czasach starożytnych słynne miasto Megiddo. Dolina była miejscem wielu historycznych bitew.
Poza wspomnianymi wcześniej miejscami osadnictwa w Megiddo i Jezreel w dolinie znajdowało się w czasach historycznych wiele innych znanych z opisów biblijnych i pozabiblijnych osad i miast. Największym jest w czasach dzisiejszych Afula (hebr. עפולה, arab. عفولة), często nazywana "Stolicą Doliny" (hebr. בירת העמק). Według archeologów osadnictwo w Afuli sięga kultur chalkolitu (ang. Ghassulian culture, ok. 4500-3300 p.n.e.). Ostatnia faza osadnictwa w Afuli zbadana przez archeologów i historyków to czasy sunnickiej dynastii Ajjubidów (XI-XIII wiek)[2]. Niektórzy bibliści identyfikują Afulę ze starotestamentalną Ofrą, w której Księga Sędziów widzi ojczyznę Gedeona[3]. Przez Dolinę Ezdrelon przechodził dogodny szlak, który z Egiptu wiódł poprzez kraje Lewantu na wschód do Bagdadu.
Na terenie doliny rozegrano kilka znaczących potyczek, m.in. pierwszą w historii świata zrelacjonowaną bitwę pod Megiddo w 1469 p.n.e. oraz inną w 609 p.n.e..
Wg przkazu biblijnego dolina była miejscem spektakularnego zwycięstwa Izraelitów, dowodzonych przez Gedeona, nad Madianitami, Amalekitami i tajemniczym "ludem ze wschodu słońca", którzy wcześniej prześladowali Naród Wybrany[4]. Kilka wieków później koło Afuli Filistyni pokonali wojska izraelskie dowodzone przez króla Saula.
W tradycji chrześcijańskiej dolina ma stać się miejscem wielkiej bitwy eschatologicznej, w której siły dobra pokonają ostatecznie siły zła. Batalia ta nazywana jest Armagedonem. Armagedon jest zniekształceniem nazwy miasta Megiddo.
[edytuj] Panowanie osmańskie
W 1852 amerykański pisarz Bayard Taylor podróżował Doliną Ezdrelon. Opisał ją później w swej wydanej w (1854) książce The Lands of the Saracen; or, Pictures of Palestine, Asia Minor, Sicily and Spain. Dolina była dla niego "jednym z najbogatszych reginów na świecie". W 1887 inny podróżnik Laurence Oliphant zanotował, iż: "Dolina Ezdrelon to ogromne zielone jezioro szumiącej pszenicy z wystającymi ponad nim jak wyspy zwieńczeniami z górujących na kopcach miasteczek; zdaje się być jednym z najbardziej zaskakujących pejzaży wszechobecnej płodności natury, jaki sobie tylko można wyobrazić".
W latach 1912-1925 libańska rodzina Sursock odsprzedała 60 000 akrów ziemi w dolinie amerykańskim Żydom, którzy rozpoczęli osadnictwo. Pierwszy moszaw (Nahalal) został założony w 1921. Jednakże w dolinie pozostała ludność arabska, mieszkająca w 21 wioskach.
[edytuj] Czasy współczesne
Przypisy
- ↑ Donato Baldi: W Ojczyźnie Chrystusa : przewodnik po Ziemi Świętej. Asyż Kraków: Franciszkanie, 1993, s. 32.
- ↑ Dave Winter, Israel Handbook, Footprint Travel Guides, ISBN 0658003682 ([1]).
- ↑ Judges of the Jezreel Valley (en). [dostęp 3 sierpnia 2008]..
- ↑ Księga Sędziów 6,3. [dostęp 3 sierpnia 2008].
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Nowak: nazwiskiem Sikorskiego nie można żonglować |
Rząd zgłosi kandydaturę Radosława Sikorskiego na sekretarza generalnego NATO tylko wtedy, kiedy będzie miał pewność powodzenia jego kandydatury. - Powinniśmy zabiegać, ale po cichu - uważa Sławomir Nowak. |
| J.Kaczyński: PiS przedstawi propozycje w sprawie kryzysu |
- Prawo i Sprawiedliwość przedstawi w czwartek propozycje dotyczące działań w czasie kryzysu gospodarczego - zapowiedział w radiowej "Trójce" prezes PiS Jarosław Kaczyński. "Co uczynić, aby Polska gospodarka ucierpiała możliwie jak najmniej" - dodał. |
| Z klubu PiS odszedł kolejny poseł |
Andrzej Walkowiak, poseł z Bydgoszczy, przeszedł z sejmowego klubu PiS do koła Polska XXI - podało Radio Zet. |
| Kurski: Kryzys gazowy, a Tusk w Dolomitach. Kompromitacja |
- Jest jedna wielka kompromitacja, bo kiedy dzieją się te napięcia gazowe, gdzie pan premier Donald Tusk? Na nartach w Dolomitach! - oburzał się w "Kontrwywiadzie" RMF poseł PiS Jacek Kurski. W radiu ZET premiera bronił szef jego gabinetu politycznego: - Trzy dni urlopu trudno uznać za jakieś szałowe wakacje - mówił Sławomir Nowak. |
| Wywiad z Sikorskim: Nie zaostrzać dyskursu z Rosją |
W wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" Radosław Sikorski, minister spraw zagranicznych, mówi o zaangażowaniu Unii Europejskiej w gazowy konflikt między Rosją i Ukrainą oraz o realizacji energetycznych celów Polski we Wspólnocie. Ujawnia też, że Ukraina przegapiła szansę na otrzymanie planu na rzecz członkostwa w NATO. |
| Śliski poranek: wypadki na drogach |
Odblokowana jest już droga krajowa nr 10 przy wjeździe na obwodnicę Torunia w Lubiczu, gdzie zderzyły się cztery samochody. Jedna osoba została ranna. W Małopolsce autobus z górnikami wjechał w drzewo. |
| Gehenna z meldunkiem przejdzie do lamusa? |
Zamiast obowiązku meldunkowego wprowadzimy uproszczone formalności; zarejestrowania pobytu będzie można dokonać drogą elektroniczną - mówi w wywiadzie dla "Gazety Prawnej" wiceminister SWiA Witold Drożdż. |
| Farfał: zmiana w TVP nie była zaaranżowana |
Nowy szef TVP Piotr Farfał zapewnia w "Dzienniku", że pochodzące z PiS sugestie, iż zmiana zarządu telewizji publicznej była zaaranżowana w budynkach ministerialnych, jest nieprawdziwa. |
| Abp Kowalczyk i o. Hejmo mieli jednego opiekuna? |
Dzisiejszy nuncjusz apostolski w Polsce apb Józef Kowalczyk, którego tajne służby PRL zarejestrowały bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, przekazywał informacje temu samemu rezydentowi wywiadu co ojciec Konrad Hejmo - donosi „Rzeczpospolita". |
| Tomasz Nałęcz wraca do polityki |
Tomasz Nałęcz przyjął zaproszenie na inauguracyjne spotkanie koalicji SdPl - PD - Zieloni firmowanej przez Dariusza Rosatiego, Janusza Onyszkiewicza i Marka Borowskiego. - Zgodził się uczestniczyć w budowie nowej centrolewicy - twierdzą organizatorzy. |
