Dodawanie
Z Wikipedii
Spis treści |
Dodawanie jest jednym z czterech podstawowych działań arytmetycznych. Obiekty dodawane to składniki, wynik dodawania nazywa się sumą. Dodawanie oznaczane jest zwyczajowo znakiem plus:
.
[edytuj] Dodawanie liczb
Najczęściej stosowane jest dodawanie liczb, np.
.
[edytuj] Dodawanie pisemne liczb naturalnych
Dodawanie w pamięci liczb wielocyfrowych nie jest łatwe. Można je uprościć wykorzystując metodę dodawania pisemnego. Ta metoda pozwala obliczyć sumę wykonując w pamięci dodawanie wyłącznie liczb jednocyfrowych.
Poniżej podany jest przykład obliczenia sumy dwóch, trzycyfrowych liczb:
i
Drugą liczbę zapisujemy pod pierwszą, tak by cyfry zostały zapisane w kolumnach. Zapisując liczby należy je wyrównać do prawej, a pod drugą liczbą narysować linię:

Dodawanie rozpoczynamy od prawej kolumny zawierającej cyfry jedności obu liczb. Cyfrą jedności
jest
cyfrą jedności
jest 
Dodajemy te dwie cyfry, a ostatnią cyfrę wyniku zapisujemy pod kreską.
więc na pozycji jedności pod kreską piszemy 

Przechodzimy z dodawaniem do następnej kolumny, gdzie dodajemy do siebie cyfry dziesiątek. Cyfrą dziesiątek
jest
cyfrą dziesiątek
jest 
piszemy
pod kreską na kolejnym od prawej miejscu, a
przenosimy do kolumny setek:

Pozostała kolumna setek: dodajemy
z trzeciej kolumny otrzymując
piszemy
w kolumnie setek pod kreską:

otrzymując wynik 
Ten sam algorytm może służyć do dodawania liczb w dowolnym systemie pozycyjnym.
Dodając pisemnie wiele liczb ("podliczanie słupków") wygodnie jest dodać osobno jednostki, dziesiątki, setki, itd., napisać wyniki (odpowiednio przesunięte) jeden pod drugim i ponownie zsumować. Pozwala to, w przypadku pomyłki, powtarzać tylko część obliczeń:

[edytuj] Dodawanie liczb całkowitych
Możliwe są trzy przypadki, w zależności od znaku dodawanych liczb:
- Jeśli obydwie są dodatnie, dodajemy je tak jak liczby naturalne powyżej.
- Jeśli obydwie są ujemne
i
to należy dodać ich wartości bezwzględne i zmienić znak:
. - Jeśli jedna liczba jest dodatnia
a druga ujemna
to dodawanie sprowadza się do odejmowania ich wartości bezwzględnych:
. Należy tu pamiętać, że jeśli
, to żeby obliczyć
, obliczamy
i bierzemy otrzymany wynik ze znakiem "minus":
. - Jeśli jedna z liczb jest zerem, suma jest równa drugiemu składnikowi.
[edytuj] Dodawanie ułamków
Dla liczb wymiernych
i
dodawanie wymaga najpierw tzw. sprowadzenia do wspólnego mianownika, czyli takiego przekształcenia tych ułamków, aby ich mianowniki były równe.
Następnie można zastosować wzór:
Najmniejszym wspólnym mianownikiem jaki można tu zastosować, jest najmniejsza wspólna wielokrotność mianowników dodawanych ułamków.
Przykład:
Można też wykorzystać fakt, że sprowadzenie do wspólnego mianownika można wykonać mnożąc licznik i mianownik pierwszego ułamka przez mianownik drugiego ułamka, a licznik i mianownik drugiego ułamka przez mianownik pierwszego. Dodawanie ułamków sprowadza się wtedy do wzoru:
Przykład:
W przypadku dodawania pisemnego ułamków dziesiętnych należy przesunąć dodawane liczby tak, aby przecinek dziesiętny był w tym samym miejscu:

[edytuj] Definicja formalna
Liczby naturalne na ogół definiuje się na jeden z dwóch sposobów: przez użycie liczb kardynalnych lub przez aksjomatykę Peano (zob. aksjomaty i konstrukcje liczb). W pierwszym przypadku dodawanie liczb naturalnych to nic innego jak dodawanie liczb kardynalnych, a w drugim dodawanie definiuje się indukcyjnie:
gdzie
jest następnikiem liczby
.
Działanie dodawania można krok po kroku definiować dla każdego rodzaju liczb:
- dodawanie dwóch liczb całkowitych
i
, gdzie
, określone jest wzorem
;
- dodawanie dwóch liczb wymiernych określone jest wzorem
(w ogólności wzór ten jest definicją dodawania w dowolnym ciele ułamków);
- dodawanie dwóch liczb rzeczywistych jest określone następująco: jeżeli
jest ciągiem Cauchy'ego liczb wymiernych zbieżnym do
, a
jest zbieżnym do
, to ciąg
jest ciągiem liczb wymiernych zbieżnym do
; - dodawanie dwóch liczb zespolonych określone jest wzorem
;
- dodawanie dwóch kwaternionów określone jest wzorem
.
[edytuj] Własności sumy wynikające z własności składników
-
Składnik Składnik Suma parzysty parzysty parzysta nieparzysty nieparzysty parzysta parzysty nieparzysty nieparzysta naturalny naturalny naturalna całkowity całkowity całkowita całkowity niecałkowity niecałkowita wymierny wymierny wymierna wymierny niewymierny niewymierna dodatni dodatni dodatnia ujemny ujemny ujemna algebraiczny algebraiczny algebraiczna algebraiczny przestępny przestępna rzeczywisty rzeczywisty rzeczywista zespolony zespolony zespolona
[edytuj] Zapis oraz liczba składników
Dodawanie zwyczajowo oznacza się symbolem
, na przykład:
.
Zwykle jest ono rozpatrywane jako działanie dwuargumentowe, można jednak dodawać też mniej niż dwie liczby:
- sumą zawierającą jeden składnik
jest
; - sumą zawierającą zero składników jest liczba zero, ponieważ liczba zero jest elementem neutralnym dodawania.
Sumę
można rozumieć jako
lub
. Obydwa te wyrażenia są równoważne, gdyż dodawanie jest łączne.
Jeżeli sumujemy wiele składników, wygodnie jest stosować uproszczone zapisy, takie jak wielokropki:
.
Nieskończone sumy liczb bądź funkcji są nazywane szeregami, np.
jest szczególnym przypadkiem szeregu geometrycznego. Są one ważnym przedmiotem badań analizy matematycznej. Niektóre typowe prawa dodawania nie są tu spełnione, np. zmiana kolejności składników szeregu nieskończonego może zmienić jego sumę.
Gdy rozważa się skomplikowane sumy, stosuje się także zapis z grecką dużą literą sigma:
czytany "suma składników postaci
rozciągnięta na wszystkie wskaźniki
od
do
".
Analogicznie można zapisywać szeregi:
Suma nie musi rozpoczynać się od 1, może rozpoczynać się od dowolnej całkowitej liczby (a także od
przy zapisywaniu szeregów "od końca").
Notację sigma można uogólnić, gdy dany jest dowolny warunek logiczny dotyczący wskaźnika, np.:
jest sumą składników postaci
dla każdego całkowitego
w pewnym przedziale
jest sumą składników postaci
dla każdego
(niekoniecznie całkowitego)
jest sumą wszystkich
dla każdego całkowitego
dzielącego 
gdzie
jest dowolną relacją zależną od
.
Możliwe jest także używanie sigmy do zapisywania sum podwójnych.
Analogiczne zapisy można stosować przy mnożeniu. Zamiast dużej litery sigma, stosowana jest wtedy duża litera pi: 
[edytuj] Przybliżanie całkami oznaczonymi
Dla dowolnej rosnącej funkcji
zachodzi następująca zależność między całkami a sumami:
[edytuj] Wzory sumacyjne


(suma ciągu arytmetycznego)


- gdzie Bk jest k-tą liczbą Bernoulliego.
(patrz szereg geometryczny)
(szczególny przypadek poprzedniego wzoru dla m = 0)
(patrz dwumian Newtona)
(prawo rozdzielności dla iloczynu sum, prawdziwe dla sum skończonych i szeregów bezwzględnie zbieżnych)
(zamiana zmiennych)
(zamiana kolejności sumowania)
(manipulacja dziedziną)
[edytuj] Suma funkcji
Sumę funkcji
, gdzie
jest pewnym zbiorem ze zdefiniowanym działaniem dodawania (np. grupą czy, w szczególności, przestrzenią liniową) definiuje się jako
dla wszystkich
.
Przykłady użycia:
- Traktując macierze jako funkcje można określić działanie dodawania macierzy. Aby dodać dwie macierze o tych samych wymiarach wystarczy dodać ich odpowiednie elementy.
- Traktując ciągi jako funkcje można określić dodawanie ciągów.
- Traktując wielomiany (właściwie funkcje wielomianowe) jako funkcje rzeczywiste
otrzymujemy analogiczną definicję dodawania, używaną w analizie matematycznej. - Traktując wielomiany jako ciągi współczynników (np. zapisując
jako
) otrzymuje się definicję sumy wielomianów używaną w algebrze abstrakcyjnej; aby dodać dwa wielomiany należy dodać ich współczynniki. Definicję tę rozszerza się w oczywisty sposób na pierścień szeregów formalnych.
[edytuj] Dodawanie modulo
Działanie dodawania można określić w pierścieniu Zn.
Dodawanie modulo polega na obliczaniu reszty z dzielenia sumy liczb. Przykład: w zbiorze
zachodzi:
Dodawanie modulo można też określić dla liczb rzeczywistych, np. w geometrii suma dwóch kątów skierowanych ma miarę równą sumie ich miar modulo
.
[edytuj] Dodawanie odcinków
Dodawanie odcinków o długościach
i
polega na wykreśleniu odcinka o długości
.
[edytuj] Dodawanie wektorów
Dodawanie wektorów polega na dodawaniu ich współrzędnych. Wektory można dodawać algebraicznie lub geometrycznie (używając reguły trójkąta lub reguły równoległoboku)
Gdy
jest punktem oraz
jest wektorem to sumę
należy rozumieć jako translację punktu
o wektor
. Wówczas składniki sumy nie są sobie równoważne (
jest wektorem i odpowiada przemieszczeniu, a
jest punktem) i
nazywa się dodajną, a
– dodajnikiem. Nomenklatura ta jest jednak rzadko spotykana.
[edytuj] Dodawanie liczb kardynalnych
Działanie dodawania można zdefiniować dla dowolnych liczb kardynalnych używając sumy (rozłącznych) zbiorów o mocy, której odpowiadają sumowane liczby.
[edytuj] Dodawanie jako działanie w strukturze algebraicznej
Zwykle określenie to jest używane do określenia dodawania liczb lub funkcji dających w wyniku liczby, takich jak wielomiany.
Istnieje wiele innych struktur algebraicznych, w których określa się dodawanie. Jest to działanie dwuargumentowe, które spełnia aksjomaty przyjętej struktury. Gdy rozważa się struktury algebraiczne (pierścienie, ciała, przestrzenie liniowe) to jest ono dowolnym, abstrakcyjnym działaniem spełniającym pewne założenia, takie jak łączność czy istnienie elementu neutralnego. Czasem dla odróżnienia od zwykłego dodawania liczb stosuje się wtedy inny, podobny znak, np.
.
We wspomnianych wyżej strukturach algebraicznych dodawanie jest działaniem przemiennym, łącznym, a także rozdzielnym względem mnożenia (oczywiście w przypadku przestrzeni liniowej jest to rozdzielność względem mnożenia wektora przez skalar).
Równości i kongruencje można dodawać stronami:
- jeżeli
i
to 
- jeżeli
i
to 
[edytuj] Element neutralny i przeciwny
Element neutralny względem dodawania oznacza się symbolem 0 zwanym: zero.
Jeżeli
jest elementem zbioru ze zdefiniowanym działaniem dodawania, to element
taki, że
, nazywa się elementem przeciwnym i oznacza symbolem
. Własność zbioru polegającą na tym, że dla każdego elementu istnieje element przeciwny, nazywamy istnieniem odejmowania. We wspomnianych strukturach algebraicznych element przeciwny jest wyznaczony jednoznacznie.
[edytuj] Powiązane działania
- operacja następnika dla liczb kardynalnych i porządkowych;
- mnożenie – dla liczb naturalnych: wielokrotne dodawanie;
- konkatenacja – łączenie (dodawanie) ciągów skończonych;
- odejmowanie – działanie odwrotne do dodawania;
- całkowanie – daje się wyobrazić jako "dodawanie wielkości nieskończenie małych";
- dodawanie bez przeniesienia (w obliczeniach binarnych XOR, w logice alternatywa wykluczająca, w teorii mnogości różnica symetryczna);
- suma (w przypadku zbiorów) i alternatywa (w przypadku zdań) – odpowiedniki dodawania w algebrach Boole'a; suma zbiorów może odnosić się także do sumy zdarzeń (w rachunku prawdopodobieństwa) oraz sumy figur geometrycznych.
Uwaga: działanie sumy prostej (np. dla przestrzeni) jest wbrew nazwie bardziej związane z iloczynem kartezjańskim niż z sumą.
[edytuj] Zobacz też
| Nowak: nazwiskiem Sikorskiego nie można żonglować |
Rząd zgłosi kandydaturę Radosława Sikorskiego na sekretarza generalnego NATO tylko wtedy, kiedy będzie miał pewność powodzenia jego kandydatury. - Powinniśmy zabiegać, ale po cichu - uważa Sławomir Nowak. |
| J.Kaczyński: PiS przedstawi propozycje w sprawie kryzysu |
- Prawo i Sprawiedliwość przedstawi w czwartek propozycje dotyczące działań w czasie kryzysu gospodarczego - zapowiedział w radiowej "Trójce" prezes PiS Jarosław Kaczyński. "Co uczynić, aby Polska gospodarka ucierpiała możliwie jak najmniej" - dodał. |
| Z klubu PiS odszedł kolejny poseł |
Andrzej Walkowiak, poseł z Bydgoszczy, przeszedł z sejmowego klubu PiS do koła Polska XXI - podało Radio Zet. |
| Kurski: Kryzys gazowy, a Tusk w Dolomitach. Kompromitacja |
- Jest jedna wielka kompromitacja, bo kiedy dzieją się te napięcia gazowe, gdzie pan premier Donald Tusk? Na nartach w Dolomitach! - oburzał się w "Kontrwywiadzie" RMF poseł PiS Jacek Kurski. W radiu ZET premiera bronił szef jego gabinetu politycznego: - Trzy dni urlopu trudno uznać za jakieś szałowe wakacje - mówił Sławomir Nowak. |
| Wywiad z Sikorskim: Nie zaostrzać dyskursu z Rosją |
W wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" Radosław Sikorski, minister spraw zagranicznych, mówi o zaangażowaniu Unii Europejskiej w gazowy konflikt między Rosją i Ukrainą oraz o realizacji energetycznych celów Polski we Wspólnocie. Ujawnia też, że Ukraina przegapiła szansę na otrzymanie planu na rzecz członkostwa w NATO. |
| Śliski poranek: wypadki na drogach |
Odblokowana jest już droga krajowa nr 10 przy wjeździe na obwodnicę Torunia w Lubiczu, gdzie zderzyły się cztery samochody. Jedna osoba została ranna. W Małopolsce autobus z górnikami wjechał w drzewo. |
| Gehenna z meldunkiem przejdzie do lamusa? |
Zamiast obowiązku meldunkowego wprowadzimy uproszczone formalności; zarejestrowania pobytu będzie można dokonać drogą elektroniczną - mówi w wywiadzie dla "Gazety Prawnej" wiceminister SWiA Witold Drożdż. |
| Farfał: zmiana w TVP nie była zaaranżowana |
Nowy szef TVP Piotr Farfał zapewnia w "Dzienniku", że pochodzące z PiS sugestie, iż zmiana zarządu telewizji publicznej była zaaranżowana w budynkach ministerialnych, jest nieprawdziwa. |
| Abp Kowalczyk i o. Hejmo mieli jednego opiekuna? |
Dzisiejszy nuncjusz apostolski w Polsce apb Józef Kowalczyk, którego tajne służby PRL zarejestrowały bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, przekazywał informacje temu samemu rezydentowi wywiadu co ojciec Konrad Hejmo - donosi „Rzeczpospolita". |
| Tomasz Nałęcz wraca do polityki |
Tomasz Nałęcz przyjął zaproszenie na inauguracyjne spotkanie koalicji SdPl - PD - Zieloni firmowanej przez Dariusza Rosatiego, Janusza Onyszkiewicza i Marka Borowskiego. - Zgodził się uczestniczyć w budowie nowej centrolewicy - twierdzą organizatorzy. |













