Diplodok

Z Wikipedii

Diplodok
Współczesna rekonstrukcja diplodoka
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Nadrząd	dinozaury
Rząd	dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd	zauropodomorfy
Infrarząd	zauropody
Nadrodzina	Diplodocoidea
Rodzina	Diplodocidae
Podrodzina	Diplodocinae
Rodzaj	diplodok
Nazwa systematyczna
Diplodocus
Marsh, 1878
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Diplodok (Diplodocus – łac. dwubelkowiec), podwójna belka – jeden z największych rodzajów dinozaurów, żyjący w późnej jurze (kimeryd – tyton, czyli 155-146 mln lat temu).

Spis treści 1 Charakterystyka 2 Występowanie 3 Wielkość 4 Tryb życia 5 Zmiany w poglądach na ekologię diplodoków 6 Sejsmozaur 7 Gatunki 8 Przypisy 9 Bibliografia

[edytuj] Charakterystyka

Jak wszystkie zauropody, był czworonożny, z masywnymi kończynami i bardzo małą czaszką w stosunku do wielkości ciała. Cały kręgosłup, łącznie z szyjnym, był ustawiony równolegle do ziemi. Czaszka bardzo lekka, o ażurowej budowie – posiadała liczne otwory. Zęby niezróżnicowane, niewielkie, obecne tylko w przedniej części pyska, służyły wyłącznie do zrywania pokarmu i nie nadawały się do przeżuwania. Puszka mózgowa była bardzo mała, zawierała mózg o szacowanej wadze 0,5 kg. Szyja długa (przy 27 m długości całego osobnika szyja osiągała 7 m), posiadała 15 kręgów szyjnych. Ogon bardzo długi, złożony z 80 kręgów. Kręgi diplodoka, za wyjątkiem końcowych kręgów ogonowych, posiadały komory powietrzne, co zmniejszało wagę zwierzęcia. Szkielet diplodoka jest najbardziej kompletny z dotychczas zrekonstruowanych szkieletów zauropodów.

[edytuj] Występowanie

Zamieszkiwał terytorium dzisiejszych Stanów Zjednoczonych, w szczególności stany Kolorado, Utah i Wyoming. Jego znaleziska pochodzą ze skał formacji Morrison.

[edytuj] Wielkość

Długość największych znalezionych osobników szacuje się na 32 metry, a wagę na 22 do 27 ton. Dotyczy to gatunku Diplodocus hallorum, wcześniej błędnie traktowanego jako odrębny rodzaj Seismosaurus. Inne gatunki diplodoka osiągały do 27 m długości i 16 ton wagi. Długo uchodził za najdłuższego dinozaura, ale obecnie znane są dłuższe superzaury i ultrazaury, choć ich długość rekonstruowana jest na bazie znacznie bardziej fragmentarycznych znalezisk, niż w wypadku diplodoka.

[edytuj] Tryb życia

Diplodok był roślinożercą (żywił się głównie paprociami). Pochłaniał do 1 tony roślin dziennie. Ze względu na słabe, nieprzystosowane do przeżuwania roślin uzębienie, rozcieranie pokarmu odbywało się w żołądku, w którym znajdowały się liczne kamienie (gastrolity) połykane przez zwierzę i używane do miażdżenia liści i łodyg. Zdrowe, dorosłe osobniki prawdopodobnie nie miały wrogów – niezależnie od swych wielkich rozmiarów, posiadały bowiem do obrony duży, ostry pazur na przednich kończynach oraz długi, biczowaty ogon. Eksperymenty wykazały, że w czasie machania ogonem, jego koniec mógł przekraczać prędkość dżwięku. Sądzi się, że diplodoki żyły w małych grupach rodzinnych po 5-10 osobników. Szacuje się, że dożywały 130 lat^{[potrzebne źródło]}. Samica składała do wykopanego dołu kilkadziesiąt jaj o wielkości około 20 cm. Po wykluciu się młode ważyły zaledwie kilogram. Dziennie przybierały na wadze 2-3 kg, a rocznie – 1 tonę.

[edytuj] Zmiany w poglądach na ekologię diplodoków

Do lat 70. XX wieku uważano, że diplodoki były zbyt cięzkie, by aktywnie i przez dłuższy czas poruszać się po lądzie. Dlatego sądzono, że większość czasu spędzały zanurzone w wodach jezior (co zmniejszało ich ciężar względny), wystawiając nad lustro wody tylko część szyi i głowę. Pogląd taki wspierały znalezione tropy wielkich zauropodów w osadach jeziornych, a przede wszystkim usytuowanie nozdrzy wysoko na czaszce. Przy powyższych założeniach trybu życia, rekonstruowano wygląd diplodoka jako zwierzęcia bardzo ociężałego, z ogonem spoczywającym na ziemi, a szyją giętką i dzięki temu skierowaną przeważnie do góry (podobnie jak u żyrafy), co miało umożliwiać wystawianie głowy nad lustro wody i oddychanie. Jednocześnie sądzono, że szyja była bardzo giętka i diplodok mógł sięgać nią do dna akwenu w poszukiwaniu pokarmu. Jednak analizy wykonane w latach 70. wykazały, że zwierzę wielkości diplodoka nie byłoby w stanie oddychać z tułowiem zanurzonym w wodzie. Znalezione później tropy stad wielkich zauropodów na terenach suchych, lądowych i daleko od jezior udowodniły, że gady te, pomimo swych rozmiarów, mogły przez dłuższy czas wędrować po lądzie. Wykazano też, że diplodoki prawdopodobnie nie mogły unosić szyi pionowo w górę. Doprowadziło to do przełomu w rekonstrukcji trybu życia i wyglądu wielkich zauropodów, w tym i diplodoków.

[edytuj] Sejsmozaur

W 1979 na terenie stanu Nowy Meksyk odnaleziono niekompletny szkielet zauropoda, na który składały się: kręgi, miednica i żebra (później rozpoznano jeszcze kość udową). Niektóre oszacowania mówiły aż o 52 m długości ciała. W 1991 roku David Gillette oficjalnie nazwał olbrzyma Seismosaurus hallorum. Ta klasyfikacja, jak i oszacowania wielkości, były jednak kwestionowane. Na konferencji Amerykańskiego Towarzystwa Geologicznego w 2004 roku Lucas wykazał, że dotychczasowe oszacowania długości były błędne z powodu niewłaściwego ustawienia kręgów ze środkowej części ogona^[1] (kręgi ogonowe 12-19 uznawano wcześniej za 20-27) i że prawdziwa długość zwierzęcia mieściła się w granicach 32 m. Nowe ustawienie spowodowało też, że zniknęła większość cech unikalnych sejsmozaura. Ponadto okazało się, że jedna strona miednicy jest patologiczna. Sejsmozaur został uznany za kolejny gatunek diplodoka. Konkluzja ta została powszechnie zaakceptowana. Ciekawostką jest, że nie ostała się nawet koncepcja "sejsmozaurowych" gastrolitów – okazały się one niestowarzyszonymi ze szkieletem otoczakami. Lucas et al. 2006 poszedł jeszcze dalej i wykazał, że hakowaty wyrostek kości kulszowej "sejsmozaura" to w rzeczywistości przemieszczony łuk neuralny – Diplodocus hallorum został zsynonimozowany z Diplodocus longus.

[edytuj] Gatunki

• Diplodocus carnegii
• Diplodocus longus

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

• Lucas S, Herne M, Heckert A, Hunt A & Sullivan R. Reappraisal of Seismosaurus, A Late Jurassic Sauropod Dinosaur from New Mexico. The Geological Society of America, 2004 Denver Annual Meeting (November 7–10, 2004). Wydany w 2007.
• Lucas, S.G., Spielman, J.A., Rinehart, L.A., Heckert, A.B., Herne, M.C., Hunt, A.P., Foster, J.R. & Sullivan, R.M. (2006). "Taxonomic status of Seismosaurus hallorum, a Late Jurassic sauropod dinosaur from New Mexico", in Foster, J.R., and Lucas, S.G.: Paleontology and Geology of the Upper Morrison Formation. New Mexico Museum of Natural History and Science (zesz. 36), 149–161. ISSN 1524-4156.
• Lambert D. (1996). Księga Dinozaurów. Świat Książki, Warszawa, 192 str.
• Upchurch, P., Barrett, P.M., and Dodson, P. (2004). "Sauropoda." In D. B. Weishampel, P. Dodson & Halszka Osmólska (red.), The Dinosauria (2 wyd.). University of California Press, Berkeley 259–322.

Wywiad z Sikorskim: Nie zaostrzać dyskursu z Rosją

W wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" Radosław Sikorski, minister spraw zagranicznych, mówi o zaangażowaniu Unii Europejskiej w gazowy konflikt między Rosją i Ukrainą oraz o realizacji energetycznych celów Polski we Wspólnocie. Ujawnia też, że Ukraina przegapiła szansę na otrzymanie planu na rzecz członkostwa w NATO.

Śliski poranek: wypadki na drogach

Zablokowana jest droga krajowa nr 10 przy wjeździe na obwodnicę Torunia w Lubiczu, gdzie zderzyły się cztery samochody. Jedna osoba została ranna. W Małopolsce autobus z górnikami wjechał w drzewo.

Gehenna z meldunkiem przejdzie do lamusa?

Zamiast obowiązku meldunkowego wprowadzimy uproszczone formalności; zarejestrowania pobytu będzie można dokonać drogą elektroniczną - mówi w wywiadzie dla "Gazety Prawnej" wiceminister SWiA Witold Drożdż.

Farfał: zmiana w TVP nie była zaaranżowana

Nowy szef TVP Piotr Farfał zapewnia w "Dzienniku", że pochodzące z PiS sugestie, iż zmiana zarządu telewizji publicznej była zaaranżowana w budynkach ministerialnych, jest nieprawdziwa.

Abp Kowalczyk i o. Hejmo mieli jednego opiekuna?

Dzisiejszy nuncjusz apostolski w Polsce apb Józef Kowalczyk, którego tajne służby PRL zarejestrowały bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, przekazywał informacje temu samemu rezydentowi wywiadu co ojciec Konrad Hejmo - donosi „Rzeczpospolita".

Tomasz Nałęcz wraca do polityki

Tomasz Nałęcz przyjął zaproszenie na inauguracyjne spotkanie koalicji SdPl - PD - Zieloni firmowanej przez Dariusza Rosatiego, Janusza Onyszkiewicza i Marka Borowskiego. - Zgodził się uczestniczyć w budowie nowej centrolewicy - twierdzą organizatorzy.

Jak CBA odkryło Amerykę

CBA wykryło aferę korupcyjną w kopalni w Bogdance. Zrobiło to pięć lat po prokuraturze

W bitwie o szkło lepszy Kamiński

Prezydencki minister Michał Kamiński wypchnął z telewizji Piotra Kownackiego. Według raportu Instytutu Monitorowania Mediów w grudniu Kamiński wypowiadał się w głównych telewizyjnych serwisach informacyjnych przeszło dwa razy częściej.

Sześciolatki w szkołach w 2012 r. To ich prawo, nie obowiązek

Platforma zgłosiła wczoraj przełomową poprawkę do rządowego projektu obniżenia wieku szkolnego. Chce zapisać, że do 2012 r. sześcioletnie dzieci będą „miały prawo”, a nie „obowiązek” pójść do pierwszej klasy.