Dinozaury pierzaste

Z Wikipedii

Dinozaury pierzaste – wszystkie nie-ptasie dinozaury charakteryzujące się upierzeniem.

Skamieniałości archeopteryksa zawierały dobrze zachowane pióra, jednak aż do lat 90. XX wieku nie odnaleziono skamieniałości żadnego nie-ptasiego dinozaura z zachowanymi piórami. Dzisiaj znanych jest co najmniej kilkanaście rodzajów pierzastych dinozaurów – wszystkie są teropodami. Większość pochodzi z formacji Yixian w Chinach. Pióra Shuvuuia deserti w testach immunologicznych wykazały nawet obecność beta-keratyny – głównego białka występującego w ptasich piórach^[1].

Spis treści 1 Wczesne hipotezy 2 Dowody kopalne 2.1 Prawdziwe pióra 2.2 Sprawa „archeoraptora” 3 Obecna wiedza 3.1 Lista rodzajów pierzastych dinozaurów 3.2 Prymitywne typy piór 4 Filogeneza i dowody na występowanie piór u innych dinozaurów 5 Przypisy 6 Zobacz też

[edytuj] Wczesne hipotezy

Wkrótce po opublikowaniu przez Charlesa Darwina książki O pochodzeniu gatunków brytyjski biolog i obrońca teorii ewolucji Thomas Henry Huxley wysunął hipotezę, że ptaki są potomkami dinozaurów. Wskazywał na podobieństwa w budowie pomiędzy niektórymi dinozaurami gadziomiednicznymi, archeopteryksem i współczesnymi ptakami. Opublikował swoje spostrzeżenia w 1868 w On the Animals which are Most Nearly Intermediate between Birds and Reptiles. Prekursor dinozaurologii Richard Owen nie zgodził się z nimi jednak, uznając archeopteryksa za pierwszego ptaka poza linią dinozaurów. Na następne sto lat teoria o pochodzeniu ptaków od dinozaurów została zarzucona, ustępując miejsca koncepcjom, wedle których przodkami ptaków były raczej krokodylomorfy lub „tekodonty” niż dinozaury i inne archozaury.

W 1964 John Ostrom opisał deinonycha – teropoda o budowie anatomicznej bardzo zbliżonej do ptasiej. Od tego momentu Ostrom stał się głównym zwolennikiem tezy o pochodzeniu ptaków od dinozaurów. Dalsze porównania budowy szkieletów, jak również analizy kladystyczne wzmocniły tę hipotezę, zwłaszcza w przypadku grupy teropodów zwanej maniraptorami. Podobieństwa anatomiczne przejawiają się w zbliżonej budowie szyi, kości łonowej, śródręcza i nadgarstków, „ramion” i obręczy barkowej, łopatek, obojczyków oraz mostka.

Większość badaczy uznało te dowody i przychyliło się do koncepcji, że przynajmniej niektóre teropody były opierzone. Pierwszą rekonstrukcję pierzastego dinozaura wykonała Sarah Landry, przedstawiając opierzonego „syntarsa” (obecnie przemianowanego na Megapnosaurus, być może synonim celofyza) w publikacji Roberta Bakkera Dinosaur Rennaisance z 1975^[2]. Gregory Paul był prawdopodobnie pierwszym paleoartystą przedstawiającym maniraptory z piórami i protopiórami, począwszy od lat 80. XX wieku.

W latach 90. większość paleontologów zgodziła się co do faktu, że ptaki są w istocie dinozaurami i nazwała je „ptasimi dinozaurami” („avian dinosaurs”) w celu odróżnienia ich od „nie-ptasich dinozaurów” („non-avian dinosaurs”). Wciąż jednak brak było skamieniałości świadczących o występowaniu piór u dinozaurów. Niektórzy ornitolodzy, jak np. Storrs Olson, kustosz w Smithsonian Institution, kwestionowali istnienie pierzastych dinozaurów, wskazując na brak potwierdzenia w materiale kopalnym.

[edytuj] Dowody kopalne

Po stuleciu hipotez nie popartych twardymi dowodami odkryto wreszcie skamieniałości opierzonych dinozaurów w latach 90. XX wieku i po roku 2000. Pochodziły one z Fossillagerstätte w prowincji Liaoning w Chinach. Obszar ten był we wczesnej kredzie okresowo zasypywany pyłem wulkanicznym nanoszonym w wyniku erupcji wulkanicznych w Mongolii Wewnętrznej. Popiół umożliwił znakomite zachowanie skamieniałości. Tereny te były wówczas zasiedlane przez najstarsze znane rośliny okrytozalążkowe, owady, ryby, płazy bezogonowe i ogoniaste, ssaki, żółwie i krokodyle.

Najbardziej znaczącymi znaleziskami były jednak skamieniałości pierzastych dinozaurów – rzuciły one nowe światło na relacje ptaki – dinozaury oraz pochodzenie i ewolucję piór oraz lotu.

Turner, Makovicky i Norell w 2007 donieśli o odkryciu miejsc przyczepu piór na kości łokciowej welociraptora, dowodzących występowanie dobrze wykształconych wtórnych piór^[3].

Dowody behawioralne, takie jak odnalezienie owiraptorozaura w gnieździe, wskazują na kolejne podobieństwo między dinozaurami a ptakami. Przedramiona owiraptorozaura były wygięte podobnie jak u współczesnych ptaków. Mimo iż nie zachowały się ślady piór jest bardzo prawdopodobne, że w rzeczywistości one istniały i służyły do ogrzewania jaj i potomstwa.

[edytuj] Prawdziwe pióra

Istnieją twierdzenia mówiące o niezwykłej ważności chińskich odkryć pierzastych dinozaurów^[4]. Pomimo wątpliwości skamieniałe pióra dinozaurów wyglądają podobnie do piór ptaków z tej samej formacji, nie ma więc poważnych powodów, by twierdzić, że znacząco się one różnią. Co więcej, żadne skamieniałości nie-teropoda nie są równie znaczące; czasem odnajdywane są ślady sierści (u niektórych ssaków) i łusek (u niektórych gadów).

[edytuj] Sprawa „archeoraptora”

W 1999 domniemane „brakujące ogniwo”, opierzony dinozaur „Archaeoraptor liaoningensis”, odkryty w Liaoning, okazało się być mistyfikacją. Po porównaniu zdjęć z innymi znaleziskami chiński paleontolog Xu Xing doszedł do wniosku, że „archeoraptor” to wymieszane szczątki dwóch różnych zwierząt. Po zrewidowaniu swoich badań National Geographic doszło do tego samego wniosku^[5]. Dolna część archeoraptora pochodziła od dromeozauryda mikroraptora, zaś górna od prymitywnego ptaka z rodzaju Yanornis.

[edytuj] Obecna wiedza

[edytuj] Lista rodzajów pierzastych dinozaurów

Oto lista rodzajów opierzonych dinozaurów, uporządkowanych chronologicznie od najstarszej publikacji dowodzącej występowanie upierzenia. We wszystkich przypadkach dowodami są materiały kopalne, takie jak odciski piór, oprócz tych oznaczonych symbolem „*”, który oznacza wnioskowanie występowania opierzenia na podstawie budowy szkieletu lub badań chemicznych.

1. Avimimus* (1987)^[6][7]
2. Sinosauropteryx (1996)^[8]
3. Protarchaeopteryx (1997)^[9]
4. Caudipteryx (1998)^[10]
5. Rahonavis* (1998)^[11]
6. Shuvuuia* (1999)^[1]
7. Sinornithosaurus (1999)^[12]
8. Beipiaosaurus (1999)^[13]
9. Microraptor (2000)^[14]
10. Nomingia* (2000)^[15]
11. Epidendrosaurus (2002)^[16]
12. Cryptovolans (2002)^[17]
13. Scansoriopteryx (2002)^[18]
14. Yixianosaurus (2003)^[19]
15. Dilong (2004)^[20]
16. Pedopenna (2005)^[21]
17. Jinfengopteryx (2005)^[22][23]
18. Sinocalliopteryx (2007)^[24]
19. Velociraptor (2007)^[3]
20. Epidexipteryx (2008)^[25]

[edytuj] Prymitywne typy piór

Obecnie uważa się, że pióra ewoluowały od prostych, wydrążonych struktur do bardzo skomplikowanych, jakie występują u współczesnych ptaków^[26].

Proste struktury dobrze spełniały rolę izolacyjną, co dowodzi stałocieplności pierzastych dinozaurów, lecz tylko bardziej zaawansowane struktury mogły umożliwić lot.

Nie jest znane kiedy dokładnie w rozwoju archozaurów prymitywne protopióra pojawiły się, lub pojawiały wielokrotnie niezależnie od siebie. Podobne struktury występowały u pterozaurów, o ich istnieniu doniesiono także w przypadku psitakozaura z Liaoning^[27]. Możliwe jest, że prymitywne struktury z beta-keratyny pojawiły się jescze przed powstaniem dinozaurów – prawdopodobnie u ostatniego wspólnego przodka dinozaurów i pterozaurów – bazalnego przedstawiciela Ornithodira.

Większość znanych opierzonych teropodów to maniraptory. Najbardziej prymitywnym pierzastym dinozaurem jest jednak kompsognatyd sinozauropteryks z przełomu jury i kredy, którego ciało pokryte było pióropodobnymi strukturami. Inny prymitywny teropod, Dilong paradoxus, przodek tyranozaura, miał podobne struktury. Alwarezauryd Shuvuuia jest niekiedy klasyfikowany poza grupą Maniraptora, jednak według przyjętego konsensusu także jest maniraptorem.

Pierwszymi dinozaurami z formacji Yixian o piórach zaopatrzonych w struktury umożliwiające latanie były protarcheopteryks i kaudipteryks (135–121 mln lat temu). Ze względu na proporcje i rozmiary tych dinozaurów ich pióra służyły jednak raczej do ozdoby niż do latania. Późniejsze dinozaury, których pióra zawierały takie struktury to Pedopenna i Jinfengopteryx. Kilka osobników mikroraptora, opisanego przez Xu, Zhou, Wanga, Kuanga, Zhanga i Du w 2003, miało na rękach i ogonie asymetryczne pióra, mające duże znaczenie dla umiejętności latania u dzisiejszych ptaków. Przed odkryciem mikroraptora najbardziej prymitywnym zwierzęciem o tego typu piórach był archeopteryks.

[edytuj] Filogeneza i dowody na występowanie piór u innych dinozaurów

Zarówno dowody kopalne jak i analizy kladystyczne dowodzą, że pióra miało wiele typów teropodów – nie tylko te najbliżej spokrewnione z ptakami. Możliwe, że w pióra zaopatrzone były wszystkie małe teropody, a nawet niektóre duże (jak np. Tyrannosaurus rex) przed osiągnięciem dojrzałości. U niewielkich dinozaurów pióra zapobiegały wychłodzeniu organizmu, podczas gdy większe z nich były na tyle duże, że wolno traciły ciepło i nie potrzebowały dodatkowej izolacji.

Skamieniałości piór są bardzo rzadkie i na ich podstawie zidentyfikowano zaledwie kilka pierzastych dinozaurów. Jednak na podstawie badań filogenetycznych naukowcy są w stanie określić czy dinozaur miał pióra, nawet jeśli materiał kopalny jest bardzo słabo zachowany. Velociraptor jest jednym z dinozaurów, u których przypuszczenie występowania upierzenia bazowane na podstawie analiz filogenetycznych zostało później potwierdzone dowodami kopalnymi^[3].

Kladogram pierzastych dinozaurów za Göhlich & Chiappe, 2006^[28]

Coelurosauria

unnamed Albertosaurus (upierzenie puchowe) Tyrannosaurus (upierzenie puchowe) unnamed Compsognathidae Compsognathus Sinosauropteryx (upierzenie puchowe) Huaxiagnathus Juravenator unnamed Ornithomimosauria Maniraptora Ornitholestes unnamed Alvarezsauridae Patagonykus (upierzenie puchowe) unnamed Shuvuuia (upierzenie puchowe) Mononykus (upierzenie puchowe) unnamed Oviraptorosauria Caudipteryx (pióra) unnamed Conchoraptor (pióra) Citipati (pióra) unnamed unnamed Troodontidae Dromaeosauridae Microraptor (pióra) unnamed Velociraptor (pióra) Sinornithosaurus (pióra) Aves Archaeopteryx (pióra) Confuciusornis (pióra)

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• ewolucja dinozaurów
• ewolucja ptaków

Śliski poranek: wypadki na drogach

Zablokowana jest droga krajowa nr 10 przy wjeździe na obwodnicę Torunia w Lubiczu, gdzie zderzyły się cztery samochody. Jedna osoba została ranna. W Małopolsce autobus z górnikami wjechał w drzewo.

Gehenna z meldunkiem przejdzie do lamusa?

Zamiast obowiązku meldunkowego wprowadzimy uproszczone formalności; zarejestrowania pobytu będzie można dokonać drogą elektroniczną - mówi w wywiadzie dla "Gazety Prawnej" wiceminister SWiA Witold Drożdż.

Farfał: zmiana w TVP nie była zaaranżowana

Nowy szef TVP Piotr Farfał zapewnia w "Dzienniku", że pochodzące z PiS sugestie, iż zmiana zarządu telewizji publicznej była zaaranżowana w budynkach ministerialnych, jest nieprawdziwa.

Abp Kowalczyk i o. Hejmo mieli jednego opiekuna?

Dzisiejszy nuncjusz apostolski w Polsce apb Józef Kowalczyk, którego tajne służby PRL zarejestrowały bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, przekazywał informacje temu samemu rezydentowi wywiadu co ojciec Konrad Hejmo - donosi „Rzeczpospolita".

Tomasz Nałęcz wraca do polityki

Tomasz Nałęcz przyjął zaproszenie na inauguracyjne spotkanie koalicji SdPl - PD - Zieloni firmowanej przez Dariusza Rosatiego, Janusza Onyszkiewicza i Marka Borowskiego. - Zgodził się uczestniczyć w budowie nowej centrolewicy - twierdzą organizatorzy.

Jak CBA odkryło Amerykę

CBA wykryło aferę korupcyjną w kopalni w Bogdance. Zrobiło to pięć lat po prokuraturze

W bitwie o szkło lepszy Kamiński

Prezydencki minister Michał Kamiński wypchnął z telewizji Piotra Kownackiego. Według raportu Instytutu Monitorowania Mediów w grudniu Kamiński wypowiadał się w głównych telewizyjnych serwisach informacyjnych przeszło dwa razy częściej.

Sześciolatki w szkołach w 2012 r. To ich prawo, nie obowiązek

Platforma zgłosiła wczoraj przełomową poprawkę do rządowego projektu obniżenia wieku szkolnego. Chce zapisać, że do 2012 r. sześcioletnie dzieci będą „miały prawo”, a nie „obowiązek” pójść do pierwszej klasy.

Posłowie za rozszerzeniem uprawnień sejmowej "speckomisji"

Za umożliwieniem sejmowej "speckomisji" dostępu do dokumentów i materiałów uzyskanych przez służby specjalne opowiedzieli się podczas debaty w Sejmie nad projektem zmian w regulaminie izby, posłowie ze wszystkich klubów parlamentarnych.