Deinonych

Z Wikipedii

Deinonych
Systematyka
Domena	eukarioty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	zauropsydy
Podgromada	diapsydy
Infragromada	archozauromorfy
Nadrząd	dinozaury
Rząd	dinozaury gadziomiedniczne
Podrząd	teropody
Infrarząd	tetanury
Takson	celurozaury
Nadrodzina	deinonychozaury
Rodzina	dromeozaury
Rodzaj	deinonych
Gatunek	Deinonychus antirrhopus
Nazwa systematyczna
Deinonychus
Ostrom, 1969
Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
porównanie rozmiarów deinonycha i człowieka

Deinonych (Deinonychus - "straszny szpon") to niewielki teropod, który występował we wczesnej kredzie na terenach Ameryki Północnej. Do tego rodzaju należy tylko jeden z gatunek - D. antirrhopus. Deinonych osiągał ok.3,4 m długości. Skamieniałości tego dinozaura zostały znaleziono w stanach Montana, Wyoming i Oklahoma, choć przypisywanego do niego zęby odkryto także w Marylandzie. Jonh Ostrom badał deinonycha w 1960 r. w czasie renesansu dinozaurów. Podczas tych badań uznał deinonycha z czynnego i zręcznego zabójcę.Deinonych zmienił sposób patrzenia na dinozaury jako na ,,przerośnięte jaszczurkii dał nowy, pełen dynamizmu obraz dinozaurów.

Spis treści 1 Etymologia 2 Budowa 3 Odkrycie 4 Relacje z ptakami 5 Środowisko 6 Klasyfikacja 7 Zachowania stadne 8 Funkcja pazura 9 Ramiona 10 Szybkość 11 Mózg 12 Jaja 13 Galeria 14 Przypisy

[edytuj] Etymologia

Nazwa rodzajowa tego dinozaura składa się z greckich słów deinos- straszny i nychus - szpon i oznacza tyle co ,,straszny szpon. Wzięła się ona, od ogromnego sierpowatego pazura znajdującego się na obu stopach tego dinozaura. Tymczasem nazwa gatunkowa oznaczająca ,,przeciwwaga odnosi się się do budowy ogona. Niektóre jego wypustki i podpórki były nadzwyczajnie wydłużone, co sprawia, że był on sztywny i w czasie biegu stanowił przeciwwagę dla ciała.

[edytuj] Budowa

Największy znany okaz deinonycha ma 3,4 m długości z 410 mm czaszką i wysokość w biodrach 0,87 m. Jego ciężar został oszacowana na 73 kg. Ostrom zrekonstruował częsćiową uszkodzonę czaszkę deinonycha na podobieństwo czaszki allozaura. Budowa czaszki dawała deinonychowi świetne widzenie stereoskopowe. Czaszka deinonycha była masywniejsza niż spokrewniona z nim welociraptora. Patrząc z boku można zauważyć że cześć pyska welociraptora jest wklęśnięta. Ta cecha pozwala szybko rozróżnić welociraptora od deinonycha. Zarówno szczęka górna jak i żuchwa posiadały duże otwory zmniejszająca wagę czaszki. U deinonycha okno między oczami a nozdrzami było szczególnie duże. Podobnie jak inne dromeozaurydy deinononych posiadał duże, trójpalczaste ręce i 13 cm sierpowaty pazur na obu stopach. Z pazurów dłoni dienonycha najdłuższy był pazur pierwszy. Szyja była wygięta w kszałt litery ,,S". U deinonycha podobnie jak u innych dromeozaurów występowała cała seria cech szkieletu łączących je z ptakami. Welociraptor miał widełki obojczykowe, powstałe ze zrośniętych obojczyków. U ptaków kość ta gromadzi energię elastyczną i ułatwia uderzanie skrzydłami w czasie lotu. U welociraptora kość ta posiada typowy kształt – rozchylonej litery „V”. Ponad połowę długości deinonycha stanowił długi, sztywny, ogon. Służył on najprawdopodobniej do utrzymania równowagi w czasie biegu, a zwłaszcza ostrych zakrętów. Deinonych najprawdopodobniej miał pióra. Świadczy o tym nie tylko podobieństwo jego szkieletu do ptasiego, ale też odkrycie piór u innych dromeozaurów - sinornithozaura, welociraptora i mikroraptora.

[edytuj] Odkrycie

Pierwsze skamieniałości deinonycha zostały znalezione w 1931 w południowej Montanie, koło miasta Bridger. Barnum Brown - przywódca zespołu, który znalazł skamieniałości niepokoił się głównie o odkopanie i przetransportowanie szkieletów ornitopoda tenontozaura. Jednak Amerykańskie Muzeum Historii Naturalnej poinformował, też o odkryciu niewielkiego teropoda. Swobodonie nazwał go ,,Daptosaurus". Barnum Brown przywiózł też z tej formacji szczątki także innego małego teropoda, którego nazwał ,,Megadontosaurus". Dekadę później Ostrom przeglądająć skamieniałości tego zwierzęcia, stwierdził ze zęby należą do deinonycha, tymczasem reszta szkieletu do nieznanego wcześniej dinozaura, którego opisał pod nazwą Microvenator. W sierpniu 1964 Ostrom przewodniczy wyprawie palentologicznej. Znaleziono podczas niej ponad 1000 pojedynczych kosci różnych deinonychów. Za holotyp został uznany okaz znany jako YPM 5205 złożony z kompletnej lewej satopy i części stopy prawej. Później Ostrom i Grant E. Meyer przeanalizowali szczątki teropoda, którego Brown nazwał Daptosaurus. Stwierdzili, że należą one do deinonycha i w 1969 zaliczyli w pracy opisującej deinonycha uznali je za szczątki deinonycha,. Do tego czasu znaleziono dużo skamielin deinonycha,jedkak były to pojedyncze kości, trudne do interpretacji. Inny okaz deinonycha został odkryty w Montanie przez wyprawę prowadzoną przez Farisha Jenkinsa. Składał się on z elementów kości udowej, kości łonowej, kości biodrowych, kości krzyżowej oraz fragmentów stopy i śródstopia. Jonh ostrom przypisał ten materiał do deinonycha i zauważył, żen iektórymi cechami przypomina kości ptasie. Inny bardziej kompletny szkielet deinonycha został znaleziony w okolicy Yale. Później Grallet-Tinner i Makovicky znaleźli skorupki jaj, które uznali za należące do deinonycha. Od czasu formalnego opisu (w 1969) deinonych stał się jednym z najsławniejszych dinozaurów. Jego odkrycia, dało podstawy do spekulacji, że dinozaury były stałocieplne. Kilka lat po odkryciu deinonycha Jonh ostrom zauweażył jego podobieństwo do ptaków, wskutek czego wystawił teorię dinozaurowego pochodzenia ptaków. Obecnie teoria ta jest prawie powszechnie akceptowana. Odkrycie w 2007 struktur odpowiadającym wzgórkom u dzisiejszych ptaków, na których osadzone są lotki u welociraptora wzmocniło teorię upierzania wszystkich dromeozaurów.

[edytuj] Relacje z ptakami

Deinonych należy do dinozaurów najbliżej spokrewnionych z ptakami. Klad Deinonychosauria, do którego on należy jest taksonem siostrzanym dla Avialae - grupy obejmującej ptaki i skansoriopteryksy (uważane zresztą przez niektórych badaczy za prymitywne ptaki). To właśnie oględziny szkieletu deinonycha sprawiłu, że Ostrom zaryzykował tezę o dinozaurowym pochodzeniu ptaków. Między deinonychem a ptakami istnieją podobieństwa w budowie szyi, kości łonowej, śródręcza, nadgarstków, ,,ramion, obręczy barkowej, łopatek, obojczyka i mostka. Podobieństwa deinonycha do ptaków jest tak duże, że niektórzy uważają, że deinonych i w ogóle dromeozaurydy to wtórnie nielotne ptaki. W 2007 Turner, Makovicky i Norell oprócz odkrycia piór welociraptora, wystawili hipotezę mówiącą, że welociraptor i inne dromeozaury pochodzą od fom latających.

[edytuj] Środowisko

Deinonych zamieszkiwał tereny zalewowe, lasy, delty i laguny. W jego towarzystwie żyły nodozaury jak np. Sauropelta, ornitopody np. Zapyarosaurus i Tenontosaurus. Obok niego żył też duży teropod Acrocanthosaurus, zauropod Sauropeidon, krokodyl Goniopholis.

[edytuj] Klasyfikacja

Deinonych należy do nadrodziny Deinonychosauria, która swoją nazwę bierze od jego nazwy. Obecnie najczęściej zaliczany jest do podrodziny Velociraptorinae, która definowana jest jako dinozaury którym bliżej do welociraptora niż do innych dromeozaurów. Początkowo do niej został zaliczony tylko welociraptor. Później dodano do niej również rodzaje Deinonych i Sauronitholestes. Najnowsze badania zaliczają do tej podrodziny oprócz welociraptora: deinonycha, tsaagana i czasami zaurornitolesta. Niektórzy uważają dromeozaury za wtórnie nielotne ptaki. Dromeozaury wraz z troodontami tworzą klad Deinonychosauria, który filogenetycznie jest najbliższy ptakom.

[edytuj] Zachowania stadne

W formacji Cloverly znaleziono skamieniałości deinonychów, blisko skamieniałości ornitopodów tenontozaurów. Wokół szkieletów tenontozaura znajdowano najczęściej szczątki należace do kilku osobników. W tej formacji znaleziono również obok tenonozaura liczne zęby oraz szkielety czterech dorosłych soobników i jednego młodego. Wokół szkieletów tych ornitopodów, znajdowano również zęby deinonychów a nawet pojedyncze szkielety tych teropodów. Ostrom i Maxwell użyli tych skamielin, na dowód że deinonychy żyły i polowały w stadach. Jedna kości ramienna tenontozaura nosi ślady zębów deinonycha. Brinkman i inni (1988) stwierdzili, że pojedynczy ważący 70-100 kg deinonych z pewnością nie był w stanie zabić dorosłego, ważącego 1-4 t tenontozaura, jednak stadu deinonychów mogło by się to udać. Roach i Brinkam w 2007 zanegowali stadny tryb życia, twierdząc że badania odkrytych skamieniałości deinonycha wskazują raczej na tryb polowania i żerowanei zbliżony do waranów z Komodo, łącznie z występowaniem kanabalizmu. Współczesne archozaury - ptaki i krokodyle rzadko polują wspólnie. Najczęściej łączą się w grupy przy padlinie, a polują samemu. Nie oznacza to jednak, że w erze mezozoicznej nie mogło być inaczej.

[edytuj] Funkcja pazura

Okaz uznany za holotyp deinonycha ma ostro zagięty pazur, podczas gdy okaz odkryty w 1976 miał pazur mniej krzywy i bardziej prosty. ostrom zasugerował, że różnice w wielkości i kszałcie pazura mogą być związane w dymorfizmem płciowym lub ze starzeniem się. Ostrom początkowo uznał, że deinonychy rzucały się na upatrzoną ofiarę ze szponami kończyn tylnych i wypruwały nimi jej narządy, zadając sporo ran. Jednak późniejsze badaniaw ykazały, że pazur nie służył do cięcia, tylko do dźgania, co obaliło mit o metrowych ranach zadawanych przez deinonycha. Wynik ten potwierdziły, też późniejsze badania z 2002 r. Deinonych w czasie biegu podnosił pazur, aby nie przeszkadzał w bieganiu. Według innej teori deinonych podobnie jak starsze dromeozaury (np. microraptor) prowadził nadrzewny tryb życia, a pazury nie służyły do walki tylko do wspinaczki.

[edytuj] Ramiona

Ramiona deinonycha były długie i stanowiły ponad połowę długości nóg. Były zakończone, trzema ostrymi pazurami. U osobników młodych były proporcjonalnie dłuższe niż u dorosłych. Ponieważ czaszki dromeozaurów (z wyjątkiem dromeozaura) nie były tak mocne jak u innych teropodów, wynika z tego, żę podczas ataku używały one głównie kończyn przednich. Taką wizję ataku ataku dromeozaurów (na przykładzie utahraptorów) przedstawił Robert T. Bakker w swojej książce ,,Raptor Red. W jego książce Raptor Red i jej partner rzucają się na astrodonta i zadają ciosy pazurami stopy oraz kończynami przednimi nie gryząc ofiary. Badania Kena Carpentara z 2002 r. wykazały, że ramiona deinonycha służyły najprawdopodobniej do chwytania ofiary. Dowodem za tym, że deinonych używał przednich kończyn do łapania zdobyczy, jest duży wyrostek kruczy.

[edytuj] Szybkość

Deinonych jest tradycyjnie przedstawiany jako bardzo szybkie zwierzę. Przeświadczenie te bierze się stąd, że początkowo nie znaleziono jego kości udowej i niezbyt dokładnie oszacowano jego prędkość biegu. John Ostrom ustalił, że stosunek długości kości udowej do piszczelowej nie jest tak ważny przy ustaleniu prędkości biegu, jak stosunek stopy do kości piszczelowej. U strusia wynosi on 85, u Struthiomimusa 88, a u deinonycha tylko 48. Wynika z tego, że deinonych nie był tak szybki jak ornitomimozaury, a na pewno był wolniejszy od strusia. Niski stosunek wielkości stopy do wielkości kości piszczelowej jest u deinonycha częściowo jest skutkiem dunkcji sierpowatego pazura (jak zasugerował Ostrom). Unzał on wszystkie te cechy - krótki palec u nogi z powiększonym pazurem, krótkiem śródstopie itd. jako przystosowania do zadawania ciosów powięksoznym pazurem kończyny tylnej. Ostrom uznał, że budowa nogi deinonycha jest złotym środkiem między szybkością, a ilością zadawanych obrażeń.Uznał on również, że u deinonycha inne mięśnie mogły służyć do poruszania się, a inne do polowania. W 1981 Richard Kool znalazł ślady kroczącego deinonycha, na podstawie których oszacował że zwierzę w trakcie ich pozostawienia poruszało się z prędkością 10,1 km/h. Nieznana jest natomiast prędkość z jaką deinonych mógł biec.

[edytuj] Mózg

Deinonych jest często przedstawiany jako bardzo inteligentny dinozaur, zdolny do skomplikowanych działań i koordynacji ataków. Badania puszki mózgowej dromeozaurów wykazały, że stosunek masy ich mózgu od masy ciała jest podobny do tego występującego u wielu współczesnych ptaków biegających (Robert T. Bakker ,,Raptor Red. Najwyższe EQ z tej grupym niał bambiraptor (12,5-13,8), jednak należy pamiętać że to osobnik młody i w miarę wzrostu EQ spadało. Dromeozaury i troodony to jedne z najinteligentniejszych nieptasich dinozaurów.

[edytuj] Jaja

W 2000 uznano pewne jajo za należace do deinonycha. Znaleziono je w pobliżu kości dorosłego deinonycha, którego wiek Gregory Eriskon ustalił na 13-14 lat. Według jednych deinonych ten wysiadywał swoje jaja, a według innych (Grallet-Tinner i Makovicky, 2006) żywił się nimi. Dowodem na drugą hipotezę jest to, że skorupki jaja znaleziono w okolicach żołądka deinonycha. Jeśli jednak je wysiadywał, świadczy to, że jego metabolizm przypominał ptasi. Według innej teorii jajo to znajdowało się w jajowodzie deinonycha, który nie zdązył go złożyć. Struktura jaj deinonycha różni się od jaj ornitopodów i zauropodów, a przypomina jaja innych maniraptorów - owiraptorozaurów i troodona. Co ciekawe jaja deinonycha bardziej przypominają jaja owiraptorozaurów niż troodona, mimo że wg. obecnej wiedzy o dinozaurach troodon i deinonych są ze sobą bliżej spokrewnione, niż deinonych i owiraptorozaury.

[edytuj] Galeria

model deinonycha (wystawa w galerii handlowej Poznań Plaza)

szkielet deinonycha (Royal Ontario Museum, Toronto)

szkielet deinonycha (Field Museum of Natural History, Chicago)

szkielet deinonycha (dalszy plan) i buitreraptora (pierwszy plan) (Field Museum of Natural History, Chicago)

Przypisy

Posłowie za rozszerzeniem uprawnień sejmowej "speckomisji"

Za umożliwieniem sejmowej "speckomisji" dostępu do dokumentów i materiałów uzyskanych przez służby specjalne opowiedzieli się podczas debaty w Sejmie nad projektem zmian w regulaminie izby, posłowie ze wszystkich klubów parlamentarnych.

Kolejny sklep internetowy oszukał klientów?

Warszawska policja wyjaśnia sprawę sklepu internetowego, który oferował telewizory tańsze o kilkadziesiąt procent niż u innych sprzedawców - poinformowała Anna Oleksiak ze stołecznej policji. Klienci, którzy wpłacili pieniądze nie mogli się dodzwonić do sklepu.

Sikorski: Polska jest gotowa odegrać rolę w rozwiązaniu gazowego kryzysu

Radosław Sikorski powiedział, że Polska jest gotowa wysłać obserwatorów, którzy monitorowaliby tranzyt gazu przez Ukrainę do Europy Zachodniej. Władimir Putin zadeklarował wcześniej, że Moskwa wznowi dostawę gazu przez Ukrainę, jeśli tranzyt nadzorować będą unijni obserwatorzy.

Rocco Buttiglione doradcą w Muzeum Jana Pawła II w świątyni Opatrzności Bożej

Rocco Buttiglione, były włoski minister ds. europejskich będzie doradcą w sprawie Muzeum Jana Pawła II i kard. Stefana Wyszyńskiego, które ma powstać przy Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie. Buttiglione zasłynął kontrowersyjnymi wypowiedziami na temat homoseksualizmu, które wywołały burzę we włoskim rządzie i w Parlamencie Europejskim.

Skąd teraz płynie gaz do Polski

Białoruś i Niemcy to w tej chwili jedyne dwa kierunki, z których do Polski płynie gaz. Rura z Ukrainy od dzisiaj jest pusta.

Dwóch mężczyzn zamarzło w Krakowie

- Dwóch mężczyzn zmarło w Krakowie z powodu wyziębienia. To kolejne śmiertelne ofiary mrozów w Małopolsce. Na początku stycznia zmarł w szpitalu z powodu wyziębienia bezdomny.

Koniec azylu dla ofiar handlarzy ludźmi?

Jedyne w Polsce schronisko dla ofiar handlarzy ludzkim towarem prowadzone przez fundację La Strada może zostać zamknięte. Państwowe instytucje nie są zainteresowane jego finansowaniem.

Olszowiec złożył wniosek o zwolnienie ze służby

Szef ochrony prezydenta ppłk Krzysztof Olszowiec, zawieszony w związku z incydentem w Gruzji, złożył wniosek o zwolnienie ze służby - potwierdził rzecznik BOR Dariusz Aleksandrowicz. O tym, że Olszowiec chce odejść ze służby, napisała środowa "Gazeta Wyborcza".

Pawlak uspokajał prezydenta ws. dostaw gazu

Wicepremier Waldemar Pawlak zapewnił głowę państwa, że rosyjsko-ukraiński konflikt gazowy nie jest zagrożeniem dla sytuacji w kraju. Według Kancelarii Prezydenta, politycy są zgodni, że należy szukać możliwości dostarczania do Polski ropy i gazu drogami niekontrolowanymi przez Rosję.

Przez kilka miesięcy do dyspozycji VIP-ów będzie tylko jeden Tu-154

Przez kilka najbliższych miesięcy do dyspozycji najwyższych osób w państwie będzie tylko jeden samolot specjalny Tu-154, drugi przejdzie w tym czasie remont.