Twoje źródło wiadomości i informacji!

Poznaj już dzisiaj odpowiedzi na wszystkie pytania!

Częstochowa

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj

Współrzędne: 50°48' N 19°07' EGeografia

Częstochowa
Panorama miasta
Panorama z Wieży Jasnogórskiej
Herb Flaga
Herb Częstochowy Flaga Częstochowy
Dewiza: Częstochowa to dobre miasto
Województwo śląskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Częstochowa
miejska
Założono XI wiek
Prawa miejskie 1356
Prezydent Tadeusz Wrona

-
(e-mail)
Powierzchnia 160 km²
Położenie 50° 48' N
19° 07' E
Ludność (2008)
 • liczba ludności
 • gęstość
 • aglomeracja
241 449
1509 os./km²
ok. 350 000
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 34
Kod pocztowy 42-200 do 42-229,

42-263, 42-271, 42-280, 42-294
Tablice rejestracyjne SC SCZ
Położenie na mapie Polski
Częstochowa
Częstochowa
Częstochowa
TERC10
(TERYT)		 2464011
SIMC10 0930868
Miasta partnerskie Niemcy Altötting
Autonomia Palestyńska Betlejem
Izrael Nazaret
Łotwa Rezekne
Austria Styria
Litwa Szawle
Meksyk Zapopan

Miasta bliźniacze:
Portugalia Fátima
Ukraina Kamieniec Podolski[1]
Włochy Loreto
Francja Lourdes
Niemcy Pforzheim
Stany Zjednoczone South Bend
Urząd miejski3
ul. Śląska 11/13 42-217 Częstochowa
tel. +48 34 370 71 00; faks +48 34 370 71 70
(e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Częstochowa posłuchaj ?/i (czeski Čenstochová, hebr. צ'נסטוחובה, niem. Tschenstochau, rus. Ченстохова) – miasto w południowej Polsce, miasto na prawach powiatu (powiat grodzki), siedziba powiatu ziemskiego częstochowskiego. Chociaż historycznie należy do Małopolski, będąc aż do XIX wieku w województwie krakowskim, to po reformie administracyjnej w 1999 została włączona do województwa śląskiego.

Częstochowa jest położona nad rzeką Wartą, w północnej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.

Jest to 12. miasto w Polsce pod względem zajmowanej powierzchni i 13. pod względem liczby ludności. W mieście znajduje się bazylika i klasztor na Jasnej Górze z uważanym za cudowny obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej - główny ośrodek kultu maryjnego w Polsce. Z tego powodu Częstochowa uznawana jest przez wielu za duchową stolicę Polski.

Według danych1 z 31 grudnia 2007 miasto miało 242 300 mieszkańców.

Spis treści

[edytuj] Geografia

Częstochowa leży na północnym krańcu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej zwanej potocznie Jurą Krakowsko-Częstochowską. Terytorium miasta jest zróżnicowane geologicznie, wierzchnia część to osady polodowcowe: żwiry, piaski, gliny, zaś głębsza to wapienie z okresu górnej jury.

[edytuj] Rzeki

Nazwa rzeki % długości rzeki na terenie miasta do długości całkowitej
Białka 38%
Brzezinka 63%
Gorzelanka 26%
Konopka 46%
Kucelinka 100%
Sobuczyna 49%
Stradomka 47%
Warta 1,9%

[edytuj] Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Częstochowy.

Liczba mieszkańców (2007): 242 300.

Struktura zawodowa ludności (2006[2]):

  • ludność w wieku przedprodukcyjnym: 16,6%
  • ludność w wieku produkcyjnym: 66%
  • ludność w wieku poprodukcyjnym: 17,4%

Powierzchnia Częstochowy1: 160 km².

[edytuj] Podział administracyjny miasta

Dzielnice Częstochowy

[edytuj] Historia

Z tym tematem związana jest kategoria: Historia Częstochowy.
Mapa z 1839, zaznaczona Częstochówka, Częstochowa i Nowa Częstochowa
Obrona Jasnej Góry na obrazie Januarego Suchodolskiego
Pomnik cara Aleksandra II, który stał przed Jasną Górą w latach 1889-1917
Ratusz w Częstochowie na początku XX wieku

Częstochowa powstała prawdopodobnie w XI wieku. Jednak pierwsza wzmianka pochodzi z 1220 z dokumentu biskupa krakowskiego Iwo Odrowąża nakładającego na Częstochowę obowiązek płacenia dziesięciny. Nazwa wywodzi się od słowiańskiego imienia Częstoch. W latach 1370-1393 Częstochowa stanowiła lenno Władysława Opolczyka, który w 1382 ufundował klasztor paulinów. Prawa miejskie nadano w 1356 wraz z przywilejem goszczenia monarchy, a w 1502 miała miejsce lokacja na prawie magdeburskim za sprawą Aleksandra Jagiellończyka, stwierdzającym w wydanym dokumencie: ...ma być takim jak miasto Kraków cieszy się.... Wraz z narastającym kultem religijnym miasto otrzymywało liczne przywileje królewskie np. do pobierania myta mostowego na Warcie czy odbywania targów i jarmarków. Pierwszy większy najazd zanotowano w 1587, gdy wojsko pretendenta do korony królewskiej Maksymiliana Habsburga złupiło miasto w drodze do Krakowa. Ze względu na peryferyczne położenie klasztoru jasnogórskiego i nękających go najazdów, królowie z rodu Wazów (którzy szczególnie umiłowali sobie klasztor częstochowski) zdecydowali się obwarować go nowoczesnymi fortyfikacjami typu holenderskiego z bastionami, które uczyniły z Jasnej Góry jedną z potężniejszych twierdz Rzeczypospolitej. Nowe umocnienia zostały poddane próbie podczas Potopu szwedzkiego, kiedy to po niespełna miesięcznym oblężeniu mała załoga klasztoru pod dowództwem o. Augustyna Kordeckiego odparła ataki przeważających wojsk szwedzkich.

[edytuj] XIX wiek

Liczne najazdy, pożary i plądrowania doprowadziły jednak do upadku miasta. Podczas konfederacji barskiej okolice Częstochowy były jednym z głównych miejsc oporu wojsk konfederackich. Po II rozbiorze Polski znalazła się w departamencie kaliskim Prus Południowych. Po 1807 znalazła się w departamencie kaliskim Księstwa Warszawskiego, od 1815 w województwie kaliskim Królestwa Polskiego. Początkowo istniały Stara Częstochowa i Częstochówka (prawa miejskie od 1717 jako Nowa Częstochowa), które zostały połączone 19 sierpnia 1826. W 1819 został wytyczony przez inżyniera wojskowego Jana Bernharda najważniejszy trakt miejski – Aleja Panny Maryi (obecnie Aleja Najświętszej Maryi Panny). Po połączeniu obu miast Częstochowa pod względem liczby ludności wysunęła się wówczas na czwarte miejsce w Królestwie, po Warszawie, Lublinie i Kaliszu.

W związku z położeniem przy kolei warszawsko-wiedeńskiej (od 17 listopada 1846), obecnością złóż rud żelaza (obecnie nie eksploatowane), pokładów wapienia oraz czystych i obfitych w wodę rzek od roku 1870 zaczął w Częstochowie rozwijać się przemysł - metalowy (Huta Częstochowa, której budowę zainicjował Bernard Hantke), włókienniczy i papierniczy.

[edytuj] XX wiek

W 1903 Częstochowa uzyskała kolejowe połączenie z Herbami, a w 1911 z Kielcami. W 1909 w mieście odbyła się Wielka Wystawa Rolniczo-Przemysłowa. Częstochowa przeżywała dynamiczny wzrost gospodarczy - powstawało ok. 60 dużych zakładów przemysłowych, 3-krotnie wzrosła liczba mieszkańców. Częstochowa miała monopol w przetwórstwie juty (90% produkcji krajowej), wyrobie galanterii (80% rynku), zabawek (70%).

Podczas I wojny światowej Częstochowa bez walk 3 sierpnia 1914 została zajęta przez wojska niemieckie. W pierwszych dniach okupacji dokonano mordów w dzielnicy podjasnogórskiej, nałożono na miasto kontrybucje i skazano na deportację do Niemiec wielu mieszkańców. W czasie wojny miasto po raz pierwszy w historii uzyskało samorząd miejski. Częstochowa została wyzwolona 11 listopada 1918, kiedy to oddziały POW i Straży Obywatelskiej przystąpiły do rozbrajania wycofujących się Niemców. Następnego dnia przemaszerowały częstochowskimi Alejami trzy kompanie Wojska Polskiego pod dowództwem kpt. Ludwikowskiego. Jasna Góra od 26 kwietnia 1915 do 4 listopada 1918 stanowiła enklawę pod okupacją austro-węgierską. W okresie wojny polsko-bolszewickiej po załamaniu się polskiej ofensywy na Kijów w 1920 Częstochowa musiała zakwaterować i wyżywić rząd ukraiński Semena Petlury wraz z dwoma tysiącami uchodźców. Jednak miasto nie było w stanie pomieścić i utrzymać wszystkich uchodźców, co wywołało protesty mieszkańców. W 1921 większość z nich wyjechała z miasta. Ponadto w okresie powstań śląskich Częstochowa była głównym ośrodkiem pomocy dla powstańców. W mieście organizowano zbiórki pieniędzy i lekarstw, a także punkty werbunku ochotników.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego lokalny przemysł podupadł. Od 1925 w Częstochowie mieści się siedziba biskupstwa (od 1992 arcybiskupstwa). Ze względu na rozwój rzemiosła, zwłaszcza pamiątkarskiego, była nazywana "małą Norymbergą". W 1939 Częstochowa liczyła już 138 tys. mieszkańców, co plasowało ją na 8 miejscu pod względem największych miast Polski.

Podczas II wojny światowej tereny leżące na zachód i południe od Częstochowy zostały włączone do Rzeszy, natomiast samo miasto stało się częścią Generalnego Gubernatorstwa i nosiło nazwę Tschenstochau. Niemcy wkroczyli do miasta 3 września 1939 i już następnego dnia dokonali mordów, które do historii przeszły pod nazwą "krwawego poniedziałku". W 1940, w ramach akcji AB, dokonano eksterminacji umysłowych elit miasta. Ponad 40 tys. Żydów znalazło się w częstochowskim getcie i w większości zostało zamordowanych przez nazistowskich żołnierzy. W mieście istniał stalag 367 przeznaczony dla radzieckich i włoskich jeńców wojennych. Po upadku powstania warszawskiego Częstochowa była stolicą Polskiego Państwa Podziemnego. W czasie wojny i bezpośrednio po niej w rejonie Częstochowy działały silne oddziały partyzanckie niepodległościowego podziemia. Do najsłynniejszych akcji z tego okresu należy przeprowadzone 20 kwietnia 1943 uderzenie na niemiecki Bank Emisyjny (obecnie siedziba Banku Śląskiego w Alejach) dokonane przez oddziały "Stepa" i "Zagłoby" Narodowych Sił Zbrojnych wraz z Armią Krajową. 16 stycznia 1945, bez walk, Częstochowę opuścił garnizon niemiecki, a miasto zostało zajęte przez sowieckie oddziały mjr. Siemiona Chochriakowa.

W okresie Polski Ludowej szybka rozbudowa huty, która zyskała imię Bolesława Bieruta (po 1989 wróciła do pierwotnej - Huta Częstochowa), spowodowała dynamiczny rozwój miasta. Zainstalowano w nim siedzibę ogólnopolskiego Zjednoczenia Kopalnictwa Rud Żelaza. W latach 1946-1950 Częstochowa wchodziła (podobnie jak w okresie międzywojennym) w skład województwa kieleckiego, w latach 1950-1975 województwa katowickiego, a w latach 1975-1998 była stolicą województwa częstochowskiego.

Jan Paweł II odwiedził Częstochowę sześciokrotnie: w latach 1979, 1983, 1987, 1991, 1997 i 1999. 15 sierpnia 1991 odprawiona z jego udziałem msza św. (kończąca VI Światowe Dni Młodzieży) zgromadziła 1,5 mln wiernych, a papież od władz miasta otrzymał klucz do jego bram oraz tytuł Honorowego Obywatela - Częstochowa stała się pierwszym miastem na świecie, od którego przyjął takie wyróżnienie.

Jako pierwsze miasto w Europie Środkowo-Wschodniej Częstochowa otrzymała Honorową Flagę Rady Europy (1993) oraz główną nagrodę tej organizacji - Prix de l'Europe (1998) – za działania na rzecz integracji europejskiej i rozwój współpracy z samorządami miast europejskich.

[edytuj] XXI wiek

26 maja 2006 z wizytą przybył jego następca - Benedykt XVI.

[edytuj] Częstochowa w Małopolsce

Kontrowersyjny przebieg miała reforma administracyjna w 1999 roku w wyniku której Częstochowa, należąca historycznie do Małopolski, znalazła się w województwie śląskim. Część lokalnych polityków wspierała wtedy utworzenie - wraz z Kielcami, a być może i Radomiem - województwa staropolskiego. Po reformie administracyjnej z roku 1999, utożsamianie Częstochowy z Małopolską i jej stolicą Krakowem osłabło. Swoje związki z Krakowem miasto udowodnia nie tylko położeniem geograficznym, wspólną historią z czasów, gdy należało do województwa krakowskiego oraz kulturą, ale także przez przystąpienie w kwietniu 2007 do Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Małopolski skupiające obszary należące historycznie do Małopolski a w wyniku reform administracyjnych przyłączonych do innych województw. W tym samym roku miasto otrzymało tytuł Lidera Małopolski za rewaloryzację Alei Najświętszej Maryi Panny. Wymownym gestem było zawieszenie 23 sierpnia 2006 w krakowskich Sukiennicach herbu Częstochowy. Podczas odsłaniania herbu padło wiele ciepłych i wzruszających słów dotyczących Częstochowy i Krakowa oraz wszystkiego, co łączy te miasta. To choćby zakon Paulinów, który z Częstochowy przywędrował na Skałkę do Krakowa, położenie na Jurze oraz wiele związków historycznych.

[edytuj] Zabytki i turystyka

Jasna Góra widziana od strony południowej
Bramy Jasnej Góry od strony południowej widziane z wieży. Kolejno od dołu zdjęcia: wałowa, Matki Boskiej Bolesnej, MB Królowej Polski, Lubomirskich
Bazylika Jasnogórska - nawa główna
Sala Rycerska na Jasnej Górze
Brama Lubomirskich na Jasnej Górze
Kościół pw. św. Jakuba Apostoła, widok od Alei NMP

[edytuj] Jasna Góra

Zobacz więcej w osobnym artykule: Jasna Góra.

Zespół klasztorny na Jasnej Górze jest zarazem największym, najbardziej prestiżowym jak i najczęściej odwiedzanym częstochowskim zabytkiem. Turystyka w Częstochowie związana jest głównie z ruchem pielgrzymkowym do obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej.

Częstochowę w 2005 odwiedziło 4,5 mln pielgrzymów, z czego ponad 165 tysięcy przybyło pieszo (dane z biura prasowego Jasnej Góry)[potrzebne źródło].

[edytuj] Inne kościoły

Ciekawa jest także pozostała zabudowa sakralna Częstochowy:

Szczególnie ważnym zabytkiem o charakterze religijnym jest cmentarz żydowski w dzielnicy Zawodzie.

[edytuj] Miejsca warte zwiedzenia

[edytuj] Szlaki turystyczne

Wycieczki po Częstochowie łączone są często ze zwiedzaniem Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. W mieście rozpoczynają bieg następujące szlaki turystyczne:

Zobacz też: pomniki w Częstochowie.

[edytuj] Muzea

Oprócz klasztoru Jasnogórskiego działalność muzealną prowadzą również inne instytucje.

[edytuj] Muzeum Częstochowskie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Muzeum Częstochowskie.

Najważniejsza w rejonie Częstochowy i zarazem najstarsza instytucja muzealna. Do najważniejszych jej obiektów wystawienniczych należą:

[edytuj] Pozostałe muzea

[edytuj] Kultura

Gmach Filharmonii Częstochowskiej

Do najważniejszych instytucji kulturalnych Częstochowy należy Filharmonia Częstochowska i Teatr im. Adama Mickiewicza. Z kulturalną działalnością związany jest także Ośrodek Promocji Kultury "Gaude Mater", który jest głównym organizatorem Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Sakralnej "Gaude Mater". Spektakle i inne imprezy kulturalne odbywają się także w Teatrze From Poland.

W mieście działa także od 1991 kino studyjne Ośrodka Kultury Filmowej, a także - po kilkuletniej przerwie, uruchomione w grudniu 2004 - kino Cinema City Wolność.

Na terenie Częstochowy działają również liczne chóry żeńskie, męskie oraz mieszane. Najstarszym jest Rzemieślniczy Chór Męski "Pochodnia". Do innych należą: Chór Akademicki Politechniki Częstochowskiej "Collegium Cantorum" oraz Chór Archikatedry pw. Św. Rodziny "Basilica Cantans". Chóry te zdobywały liczne nagrody na festiwalach krajowych oraz zagranicznych.

Budynek Teatru im. Adama Mickiewicza

Miejska Galeria Sztuki zajmuje się wystawianiem malarstwa, rzeźby, grafik i fotografii - kładąc szczególny nacisk na dzieła współczesne. Szczególnie znana jest wystawa prac Zdzisława Beksińskiego, która w 2006 przekształciła się w stałe Muzeum Zdzisława Beksińskiego. Wystawianiem i kolekcjonowaniem dzieł plastycznych zajmuje się również Muzeum Częstochowskie oraz szereg małych prywatnych galerii, m.in. Muzeum Wyobraźni Tomasza Sętowskiego i Galeria Lonty Petry.

Nietypowym pomysłem jest organizowana od 2004 Noc kulturalna, której celem jest zachęcenie mieszkańców Częstochowy do uczestnictwa w imprezach kulturalnych.

W Częstochowie działa Państwowe Liceum Sztuk Plastycznych im. Jacka Malczewskiego oraz Zespół Szkół Muzycznych im. Marcina Żebrowskiego. Na terenie miasta istnieje także kilka ognisk muzycznych dla dzieci i młodzieży oraz Społeczna Szkoła Baletowa.

Działalność prowadzi Młodzieżowy Dom Kultury oraz Regionalny Ośrodek Kultury, organizujący wiele cyklicznych imprez, m.in. Ogólnopolski Konkurs Poetycki im. Haliny Poświatowskiej. Poetka ta urodziła się i wychowała w Częstochowie. W jej domu rodzinnym jest zorganizowane skromne muzeum, ktore zawiera jej podobiznę wykonaną z bloku żywicy.

[edytuj] Edukacja

Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista placówek oświatowych w Częstochowie.
Stub sekcji Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

[edytuj] Sport

Mecz o mistrzostwo przy rekordowej 30-tysięcznej publiczności pomiędzy Włókniarzem Częstochowa a Apatorem Toruń
Zobacz więcej w osobnym artykule: Sport w Częstochowie.

Sport w Częstochowie to przede wszystkim siatkówka, żużel, piłka nożna. Najbardziej znanymi klubami sportowymi w Częstochowie są AZS Częstochowa i Włókniarz Częstochowa. Drużyny te prezentują najwyższy światowy poziom w swoich dyscyplinach co potwierdzają osiągnięciami na arenie międzynarodowej. Kibicom piłkarskim znany jest również były pierwszoligowiec - Raków Częstochowa.

Najczęściej odwiedzane obiekty sportowe miasta:

[edytuj] Komunikacja

[edytuj] Transport drogowy

Droga krajowa nr 1 w częstochowskiej dzielnicy Ostatni Grosz

Częstochowę przecina umożliwiająca komunikację samochodową z największymi miastami Polski sieć dróg krajowych:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

W przyszłości przez północne i zachodnie obrzeża miasta przebiegać będzie autostrada AS-1. Utworzy ona zachodnią, autostradową obwodnicę Częsochowy.

[edytuj] Transport kolejowy

Plac Rady Europy i dworzec Częstochowa Osobowa

Przez miasto przebiegają linie kolejowe: nr inia kolejowa nr 61 Fosowskie – Kielce oraz nr linia kolejowa nr 1 Warszawa Centralna – Katowice (dawna kolej warszawsko-wiedeńska) wraz z odgałęzieniem do stacji Chorzew Siemkowice, które łączy miasto z magistralą węglową. Pasażerska komunikacja kolejowa obsługiwana jest przez stacje Częstochowa Gnaszyn, Częstochowa Raków, Częstochowa Stradom, Rząsawa, Częstochowa Aniołów oraz w największym stopniu przez nowoczesny - otwarty po przebudowie w 1996 - dworzec Częstochowa Osobowa (dawniej Częstochowa Główna) mieszczący się w samym centrum miasta, przy placu Rady Europy.

[edytuj] Komunikacja miejska

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie Sp. z o.o., Tramwaje w Częstochowie.

Komunikację miejską i podmiejską obsługuje głównie Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Częstochowie. Prowadzi ono przewóz na dwóch liniach tramwajowych, 33 autobusowych obejmujących swoim zasięgiem większość obszaru miasta oraz liniach podmiejskich w miejscowościach w gminach Poczesna i Olsztyn. Nocną komunikację miejską obsługuje linia tramwajowa oraz cztery autobusowe (te kursują jedynie w weekendy). 13 lipca 2007 MPK Częstochowa wprowadziło uniwersalny bilet elektroniczny.

Na trasie Lisiniec-Zawodzie oraz z centrum do Blachowni usługi przewozowe busami oferuje firma Mazan-Bus. Bus Express obsługuje trasę z ul. Makuszyńskiego do dzielnicy Mirów. Darmową komunikację do hipermarketów Tesco i Auchan zapewnia firma Biesy (6 linii). Przejazdy na terenie miasta oferuje także PKS Częstochowa, jak również GZK Rędziny, a także PKP - wszystkie dworce w Częstochowie oferują komunikację osobową.

[edytuj] Komunikacja lotnicza

Najbliższym międzynarodowym portem lotniczym jest regionalny port lotniczy Katowice-Pyrzowice znajdujący się około 60 km na południe od miasta.

Najbliższym czynnym lotniskiem jest lotnisko Częstochowa-Rudniki, oddalone od centrum miasta o zaledwie 15 km. Jest ono lotniskiem powojskowym w prywatnych rękach, z zastosowaniem sportowym - na części jego terenu operuje Aeroklub Częstochowski. Nie jest ono przystosowane do obsługi dużych samolotów, istnieje możliwość lądowania tylko małych samolotów pasażerskich. Posiada zaniedbaną betonową drogę startową (2000 x 60 m). Wieloletnie zamierzenia włodarzy miasta przeistoczenia lotniska w pasażerskie lub towarowe dotychczas nie zaowocowały wsparciem finansowym z żadnego źródła, lub nawet uregulowaniem prawnym jego statusu po myśli samorządowców[3]. Ostatni raz lotnisko zostało użyte przez linie lotnicze w 1983 - przez jeden sezon Polskie Linie Lotnicze LOT oferowały z niego połączenia.

[edytuj] Media

[edytuj] Prasa

W Częstochowie wydawane są następujące dzienniki:

Tygodniki:

Wydawanych jest również kilka pism kulturalnych m.in.: kwartalniki Aleje 3, Bulion oraz rocznik Ziemia Częstochowska

[edytuj] Radio

Radiostacje lokalne:

Studia lokalne w Częstochowie posiadają:

W latach 1995-2001 w mieście lokalną redakcję posiadało radio RMF FM. Popularnością cieszy się internetowa rozgłośnia radiomarconi.pl.

[edytuj] Telewizja

Częstochowa nie posiada telewizji z prawdziwego zdarzenia. Mieszkańcy dzielnicy Tysiąclecie i Północ mają dostęp do miejskiej TV Orion. W mieście istnieją ponadto lokalne redakcje TVP Katowice i TV Silesia.

[edytuj] Instytucje wyznaniowe

Zobacz też: Synagogi Częstochowy.

[edytuj] Katolickie

[edytuj] Protestantckie

[edytuj] Prawosławne

[edytuj] Osoby związane z Częstochową

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Częstochową.
Zobacz też: Honorowi Obywatele Miasta Częstochowa.

[edytuj] Parlamentarzyści

W wyborach parlamentarnych 2007 w okręgu częstochowskim (Częstochowa oraz powiaty: częstochowski, lubliniecki, myszkowski, kłobucki) wybrani zostali:

do Sejmu VI kadencji:

do Senatu VI:

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Literatura

  • Juliusz Braun, Częstochowa. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1977.
  • Częstochowa dla każdego, pod red. Jacentego Dędka i Janusza Pawlikowskiego, Katowice-Częstochowa 1999.
  • Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego. Tom 1. Okres staropolski, pod red. Feliksa Kiryka, Częstochowa 2002.
  • Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego w okresie niewoli 1793-1918. Tom 2, pod red. Ryszarda Kołodziejczyka, Częstochowa 2005.
  • Częstochowa. Dzieje miasta i klasztoru jasnogórskiego. Tom 3. W czasach Polski Odrodzonej i drugiej wojny światowej 1918-1945, pod red. Ryszarda Szweda, Częstochowa 2006.
  • Czesław Gurtman "Mocny", Armia Krajowa walczy w Częstochowie i w okolicy. Wspomnienia, Częstochowa 1996.
  • Dzieje Częstochowy od zarania do czasów współczesnych, pod red. Stefana Krakowskiego, Katowice 1964.
  • Katalog zabytków sztuki w Polsce. Seria Nowa. Tom VI. Miasto Częstochowa. Część 1. Stare i Nowe Miasto, Częstochówka i przedmieścia, pod red. Zofii Rozanow i Ewy Smulikowskiej, Warszawa 1995.
  • Stefan Krakowski, Stara Częstochowa. Studia nad genezą, ustrojem i strukturą ludnościową i gospodarczą Częstochowy 1220-1655, Częstochowa 1948.
  • Jan Pietrzykowski, Cień swastyki nad Jasną Górą, Katowice 1985. (i inne publikacje tegoż)
  • Stanisław Rybicki, Pod znakiem lwa i kruka. Fragmenty wspomnień z lat okupacji, Warszawa 1965.
  • Bogdan Snoch, Mała encyklopedia Częstochowy, Częstochowa 2002.
  • Dominika Maria Szczupakowska, Odpis pamiętnika, Szczecin 1994.
  • Z dziejów Żydów w Częstochowie, pod red. Zbigniewa Jakubowskiego, Częstochowa 2002.

[edytuj] Linki zewnętrzne

(Domyślnie zwinięte/rozwijalne)


p • d • e
Częstochowa
Zabytki