14 Pułk Kirasjerów
Z Wikipedii
14 Pułk Kirasjerów Księstwa Warszawskiego/ Wielkiej Armii - pułk jazdy polskiej doby napoleońskiej. Był to jedyny polski pułk kirasjerski i zarazem ostatni oddział polskiej jazdy używającej uzbrojenia ochronnego - kirysów.
Spis treści |
[edytuj] Formowanie
Jedyny w dziejach Polski pułk jazdy kirasjerskiej powstał w dobrach pułkownika Stanisława Małachowskiego w Końskich i za początek formowania przyjęto datę 1 września 1809 roku. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem fundator został jego dowódcą. W skład pułku włączono również oddział gidów utworzony w Galicji jako szwadron przyboczny Naczelnego Wodza.
4 grudnia 1809 roku ten dwuszwadronowy pułk jazdy przybył do Warszawy i stacjonował w niej do maja 1812. Wzbudzał niemałe zainteresowanie wśród mieszkańców stolicy przywołując pamięć o dawnej świetności husarii polskiej.
Polska jazda kirasjerska, jako zdecydowanie droższa w uzbrojeniu niż pułk ułańskie czy strzelców konnych, podlegała kilkakrotnie próbom reorganizacji w pułk strzelców konnych - 21 listopada 1810 roku król wydał dekret, na podstawie którego miano pułk kirasjerski przeistoczyć w pułk strzelców konnych, wobec czego książę Józef Poniatowski zaproponował zamianę na pułk dragonów wobec nieuniknionych z tą zmianą kłopotów organizacyjnych.
Dekret królewski z 20 grudnia 1810 roku ponownie nakazywał zmianę pułku na strzelców konnych i książę Poniatowski wolę tę przekazał żołnierzom pułku rozkazem dziennym, motywując ją m.in. problemem z wykorzystaniem bojowym tak mało licznego pułku. Ostatecznie jednak do tej zamiany nie doszło.
12 maja 1812 roku pułk wyruszył na wojnę z Rosją.
[edytuj] Barwa
Ubiór dla kirasjerów ustalony został w przepisach ubiorczych dla jazdy z 3 września 1810.
W skład ubioru wielkiego wchodziły:
- kolet z sukna granatowego z kołnierzem, wyłogami u rękawów i połami pąsowymi, zapinany na 11 guzików z żółtego metalu z numerem pułku (poły spięte dwoma metalowymi, żółtymi granatami)
- spodnie krótkie pod kolano ze skóry białej
- buty czarne długie przykrywające kolana z żelaznymi przypinanymi ostrogami
- kamizelka sukienna biała pod koletem
- kirys żelazny z naplecznikiem polerowany na stal z zapięciami i guzami na krawędziach z żółtego metalu garnirowany pąsową tkaniną i galonkiem
- hełm żelazny z grzebieniem, podpinką i okuciem daszka z żółtego metalu
Na mały mundur oficerski składały się:
- frak sukienny granatowy zapinany na guzików z kołnierzem i wypustkami pąsowymi o połach spiętych u dołu dwoma granatami z żółtego metalu
- granatowe spodnie sukienne długie
- buty długie jak do ubioru wielkiego
- kapelusz czarny ze złotym galonikiem, białą kokardą i pąsowym piórem
- surdut granatowy z dwoma rzędami po 7 guzików z żółtego metalu
- płaszcz obszerny z białego sukna z peleryną ozdobiony pąsową wypustką
[edytuj] Uzbrojenie
Uzbrojeniem kirasjerów były pałasze francuskie jednosieczne. Rękojeść o czteroprętowym kabłąku oprawiona była w mosiądz. Pochwa żelazna, polerowana lub obciągnięta czarną skórą z okuciami mosiężnymi.
Każdy kirasjer miał też parę pistoletów skałkowych "w stal oprawnych" w olstrach przy siodle, do nich czarną skórzaną ładownicę na białym skórzanym pasie nakładanym na kolet pod kirysem.
[edytuj] Działania wojenne
[edytuj] Marsz ku Moskwie
W czasie wyprawy na Rosję w 1812 14 pułk kirasjerów, dowodzony przez płk.Stanisława Małachowskiego, wchodził w skład 7 Dywizji Ciężkiej Jazdy gen. Jana Lorge’a, podporządkowanej dowódcy IV Korpusu Rezerwowego Kawalerii gen. Marie Victora Nicolasa de Fay de La Tour Maubourga.
Nim doszło do wielkiej bitwy pod Borodino, pułk poniósł bardzo duże straty marszowe i z 456 żołnierzy w chwili wymarszu na wojnę stan pułku w dniu rozpoczęcia bitwy zmalał do 365 żołnierzy.
Zobacz więcej w osobnym artykule: bitwa pod Borodino.
7 września, w dniu sławnej bitwy, pułk wraz z całym IV Korpusem przez kilka godzin stał bez ruchu w jarze Kamionki i osłaniał działa francuskie. Wystawiony był na silny ogień artylerii rosyjskiej, tym dotkliwszy, że należało wytrzymać go stojąc bezczynnie i biernie przyglądając się, jak giną towarzysze stojący obok. Topniejące szeregi zapełniały się nowymi żołnierzami, którzy stawali na miejscu poległych. W takim okropnym szyku żołnierz stał w całkowitym milczeniu.
W południe pułk przeszedł parów Kamionki i otrzymał rozkaz ataku na wzgórza na północ i zachód od wsi Siemenowskaja. Rozkaz przyjęto z uczuciem ulgi. Szwadrony, które przez kilka godzin musiały wytrzymać bez ruchu w ogniu przeciwnika, z ochotą szły w bój. Walka w ruchu jest dla jazdy czymś naturalnym. Atak na baterie artylerii i reduty obronne Rosjan był chrztem bojowym polskich kirasjerów.
W sławnej szarży na tak zwaną Wielką Redutę wraz z pułkiem kirasjerów saskich, pułk nacierał na czworobok piechoty. Wziął do niewoli 300 jeńców i armatę.
[edytuj] Wieki odwrót
W czasie tragicznego odwrotu spod Moskwy kilkudziesięciu ocalałych kirasjerów[1] eskortowało uratowane 24 armaty wojsk polskich. Wśród kawalerii pułk poniósł największe straty. W Nowym Mieście Korczynie, gdzie zbierano resztki pułku, doliczono się jedynie 5 oficerów, 76 kirasjerów i 31 koni.
W lutym 1813 odtworzono 14 pułk kirasjerów pod dowództwem pułkownika Kazimierza Dziekońskiego.
Wraz z 4 pułkiem strzelców konnych i 15 pułkiem ułanów tworzył brygadę lewą generała Benedykta Łączyńskiego.
[edytuj] Kampanie saksońskie
Po ataku wojsk rosyjskich na siły polskie stacjonujące w departamencie kaliskim część pułku została odcięta i zmuszona do marszu na Śląsk i dalej do Saksonii. Żołnierze ci weszli później w skład kawalerii dywizji generała Jana Henryka Dąbrowskiego. W czasie wymarszu wojsk księcia Józefa Poniatowskiego z Krakowa do Saksonii pozostała część pułku włączona została do trzeciej kolumny.
Podczas reorganizacji VIII Korpusu Polskiego w Saksonii pułk kirasjerów został powtórnie odtworzony w sile dwóch szwadronów. Faktycznie udało się sformować tylko jeden szwadron kirasjerów w liczbie 180 jeźdźców bez kirysów, jedynie w kaskach.
Pułk ten, wspólnie z pułkiem krakusów, wszedł w skład Brygady Jazdy Straży Przedniej generała Jana Nepomucena Umińskiego.
Pułk wszedł do walki 17 sierpnia w wypadzie na Czechy. Pod Frydlandem uderzył na oddział 200 huzarów austriackich zmuszając ich do odwrotu.
Jesienią 1813 już codziennie dochodziło do starć z ciągnącymi na Lipsk wojskami sprzymierzonych.
Zobacz więcej w osobnym artykule: Bitwa pod Lipskiem.W pierwszym dniu bitwy pod Lipskiem kirasjerzy brali udział w ciężkiej walce pod Wachau. W ostatnim dniu 9 października, szwadron kirasjerów pod dowództwem pułkownika Kazimierza Dziekońskiego, (ok.100 żołnierzy), wraz z małym oddziałem krakusów pełnił służbę u boku księcia Józefa Poniatowskiego. On to prowadził ich do swojej ostatniej szarży na jegrów rosyjskich nad Pleissą. Kirasjerzy bronili się też rozpaczliwie nad Elsterą. Byli świadkami śmierci swego wodza w nurtach rzeki.
Po bitwie po Lipskiem, z 14 pułku kirasjerów uratowało się 9 oficerów, 93 podoficerów i szeregowych oraz tylko 40 koni. Dekretem z 18 grudnia 1813 roku ponownie zreorganizowano wojsko polskie i dowództwo nad całą polską kawalerią przejął generał Ludwik Pac. Odtworzenie pułku po raz trzeci okazało się jednak zbyt kosztowne.
Na 14 pułku kirasjerów zaczęła się i skończyła polska jazda kirasjerska. Był to zarazem ostatni odział polskiej jazdy używającej kirysy.
[edytuj] Przypisy
- ↑ Podawana jest zwykle liczba 40 żołnierzy.
[edytuj] Bibliografia
- Ryszard Morawski, Andrzej Nieuważny, Wojsko Księstwa Warszawskiego, Pelta, Warszawa 2004. ISBN 83-85314-18-0
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Dzieje 14-go pułku kirasjerów Księstwa Warszawskiego, Daniel Mędoń, napoleon.gery.pl
[edytuj] Zobacz też
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Od września bransoletki dla skazanych i wyrok w domu |
Od września niektórzy przestępcy będą mogli odsiadywać wyroki w domu, w specjalnej kontrolującej ich poczynania elektronicznej bransolecie. Minister sprawiedliwości podpisał umowę z konsorcjum Comp Safe Support SA - LIDER na utworzenie, wdrożenie i eksploatację Systemu Dozoru Elektronicznego (SDE) dla skazanych. |
| Kolejna rozprawa w procesie w "seksaferze" w Samoobronie |
Były działacz Samoobrony z Tomaszowa Mazowieckiego Paweł G. to kolejny świadek, który zeznawał przed sądem w Piotrkowie Trybunalskim w procesie w tzw. seksaferze w Samoobronie. |
| Udawali rajdowców na śliskich i zaśnieżonych drogach |
Goleniowska drogówka (zachodniopomorskie) zatrzymała dwóch kierujących, którzy na oblodzonej i zaśnieżonej drodze jechali z prędkością około 170 km/h. |
| Warmińsko-mazurskie: 71-letni mężczyzna zmarł z wychłodzenia |
71-letni mieszkaniec Rucianego-Nidy (Warmińsko- mazurskie), który mieszkał w domu bez ogrzewania i prądu, zmarł w skutek wychłodzenia organizmu. |
| Raport Pitery o CBA odłożony przez brak Pitery |
- Sejmowa Komisja ds. Służb Specjalnych nie zajmie się w czwartek raportem Julii Pitery dotyczącym działalności CBA, punkt zostanie formalnie zdjęty z porządku obrad - poinformował w czwartek dziennikarzy przed posiedzeniem komisji jej szef Jarosław Zieliński (PiS). |
| Głośna sprawa molestowania dzieci przez księdza umorzona |
- Szczecińska prokuratura umorzyła w całości śledztwo w sprawie molestowania dzieci przez księdza Andrzeja D. - poinformowała w czwartek PAP rzeczniczka prokuratury okręgowej w tym mieście Małgorzata Wojciechowicz. |
| Córka ukrywała śmierć ojca i brała za niego emeryturę |
Ciało nieżyjącego prawdopodobnie od kilku miesięcy 80-letniego mężczyzny odkryła w jego domu w Ćmielowie koło Ostrowca Świętokrzyskiego policja. Córka i zięć zmarłego pobierali jego emeryturę - poinformowała Małgorzata Tkaczyk- Kłębek ze świętokrzyskiej policji. |
| Michał Boni zostanie ministrem bez teki w rządzie Tuska |
Michał Boni, szef doradców premiera Donalda Tuska zostanie w rządzie tzw. ministrem bez teki. Zastąpi Zbigniewa Derdziuka. O tym, że Derdziuk, odpowiedzialny za koordynację prac legislacyjnych, odejdzie z Kancelarii Premiera mówił w grudniu Donald Tusk w wywiadzie dla radia TOK FM. |
| Prezes PiS: Media bezkrytycznie popierają Tuska |
Jarosław Kaczyński jest zdania, że u źródeł popularności sondażowej rządu Donalda Tuska leży bezkrytyczne popieranie go przez media. Z drugiej strony- zdaniem prezesa PiS- dzisiejszego gościa Trójki- opozycja jest po raz pierwszy w demokratycznej Polsce tak intensywnie przez media zwalczana. |
| Nowak: nazwiskiem Sikorskiego nie można żonglować |
Rząd zgłosi kandydaturę Radosława Sikorskiego na sekretarza generalnego NATO tylko wtedy, kiedy będzie miał pewność powodzenia jego kandydatury. - Powinniśmy zabiegać, ale po cichu - uważa Sławomir Nowak. |
