Şanlıurfa

Z Wikipedii

Şanlıurfa – największe miasto południowo-wschodniej Turcji, 1,3 mln mieszkańców (1997), ośrodek przemysłu i handlu, ośrodek administracyjny prowincji Şanlıurfa.

[edytuj] Nazwa

Miasto było znane pod wieloma nazwami: Ուռհա (Urhai) po armeńsku, ܐܘܪܗܝ (Urhāy) po syriacku, Riha po kurdyjsku, الروها (Ar-Ruha) po arabsku, Ορρα (Orra) i Ορροα (Orroa) po grecku. Bizantyjczycy nazwali miasto Justinopolis, jednak jego najbardziej znaną nazwą jest ta nadana przez Seleucydów: Εδεσσα (Edessa). Nazwa turecka Urfa została zmieniona w 1984 przez turecki parlament poprzez dodanie doń członu Şanlı oznaczającego wielki, zwycięski (uczyniono tak by upamiętnić opór miasta w tureckiej wojnie niepodległościowej z lat 1919-1923).

[edytuj] Historia

Tradycja głosi, że Edessa była pierwszym miastem założonym po Potopie. Nawet jeżeli to nieprawda, to z pewnością dzisiejsza turecka Urfa ma swoje korzenie w zamierzchłej starożytności. Biblia podaje, że patriarcha Abraham urodził się w Ur, co niektórzy odnoszą do Urfy, zamiast do Ur chaldejskiego. Pamięć Abrahama czczona jest przez muzułmanów w miejscowym meczecie.

Za czasów diadochów (III w. p.n.e.) władca Syrii Seleukos I Nikator osiedlił w istniejącym już wcześniej mieście Orrhoe (t. Osrhoe – nazwa pochodząca prawdopodobnie od lokalnych władców imieniem Chosroes) żołnierzy greckich pochodzących z Macedonii. Na pamiątkę stolicy Macedonii Edessy (noszącej dziś nazwę Wodena) żołnierze nazwali jej imieniem zasiedlone miasto. W czasach hellenistycznych leżąca na jedwabnym szlaku Edessa stała się jednym z ważniejszych ośrodków miejskich ówczesnej Syrii.

W II poł. II w. p.n.e. na terenach otaczających Edessę plemiona przybyłe z północnej Arabii utworzyły królestwo Osroene pod rządami dynastii Abgarów (132 p.n.e.-244 n.e.). Państwo to, leżące na pograniczu Rzymu i Partii, pozostawało w zależności na przemian od jednego i drugiego mocarstwa. Po długoletniej okupacji Rzymianie w 244 wcielili królestwo Osroene bezpośrednio do swego imperium. Edessa stała się ważnym pogranicznym garnizonem rzymskim, a potem bizantyjskim. W 609 zdobyli ją Persowie, lecz szybko została odzyskana przez Bizancjum. W 640 została zdobyta przez Arabów, pod których panowaniem pozostawała do 1031, kiedy to arabski gubernator poddał ją Bizantyjczykom. Potem miasto kolejno opanowywali Arabowie, ponownie Grecy, Turcy seldżuccy (1087-1098), wreszcie na dłużej – krzyżowcy.

Krzyżowcy utworzyli w okolicach miasta Hrabstwo Edessy (1098-1144) – najdalej wysunięty na północ i wschód organizm polityczny spośród łacińskich zdobyczy w Palestynie. Ze względu na swe graniczne położenie Hrabstwo Edessy nie było organizmem o tak rozwiniętym ustroju, jak Królestwo Jerozolimskie. Władza hrabiów miała charakter daleko bardziej despotyczny, niż feudalny. Ludności łacińskiej było niewiele, rządy hrabiów opierały się na warstwie ormiańskich urzędników, wyszkolonych na modłę bizantyjską. Kolejnymi hrabiami Edessy byli:

• Baldwin I z Boulogne (1098-1100)
• Baldwin II z Bourcq (1100-1118)
• Joscelin I z Courtenay (1118-1131)
• Joscelin II z Courtenay (1131-1149)

W 1144 Zengi, turecki bej Mosulu, zdobył Edessę i zrównał ją z ziemią, co zapoczątkowało jej upadek. Następnie walczyli o nią, ze zmiennym powodzeniem, tureccy sułtanowie Aleppo, Mongołowie i Mamelucy. Od 1637 miasto należało już na stałe do Imperium Ottomańskiego. Początkowo znaczną część ludności miasta i okolic stanowili syryjscy chrześcijanie różnych wyznań (jakobici, ormianie i katolicy), ale w wyniku ucisku tureckiego, ukoronowanego masakrami w latach 1895 i 1915, chrześcijanie wyginęli albo uciekli. Obecnie miasto jest zamieszkane przez Turków i Kurdów. Szybki wzrost liczby ludności datuje się od połowy XX w.

Edessa była jednym z pierwszych ośrodków chrześcijaństwa – pod przyjazną chrześcijaństwu władzą Abgarów skupiska chrześcijan istniały tu jawnie już w połowie II w., a w 197 odbył się pierwszy synod. W 232 sprowadzono do Edessy z Indii relikwie świętego Tomasza apostoła. Rzymskie prześladowania w III w. pozostawiły pamięć o wielu męczennikach. W tym samym czasie misjonarze z Edessy nawrócili na chrześcijaństwo sporą część Mezopotamii i Persji – ich dziełem było ustanowienie kościoła w imperium Sasanidów. Pierwszym biskupem Edessy był uczeń Chrystusa Addai. Niedługo potem Edessa stała się metropolią kościelną kraju Osroene z jedenastoma sufraganiami, podległą patriarsze Antiochii. Edessa była wówczas ośrodkiem chrześcijańskiej nauki i kultury. Po zajęciu przez Persów Nisibis w 363 święty Efrem Syryjczyk przeniósł do Edessy tamtejszą szkołę teologiczną. Szkoła ta, ze względu na przeważający w niej nestorianizm, została jednak zamknięta przez cesarza Zenona w 489, a jej nauczyciele i uczniowie uciekli pod władzę perską, przenosząc się z powrotem do Nisibis. Od tej pory Edessa stała się ośrodkiem monofizytyzmu. W czasach Justyniana I Wielkiego biskup Edessy Jakub Baradeusz położył podwaliny pod monofizycki syryjski kościół jakobicki, organizując od podstaw jego hierarchię i sieć parafialną.

W Edessie przechowywano Mandylion – wizerunek Chrystusa "nie ręką stworzony", przeniesiony do Konstantynopola w 944, prawdopodobnie tożsamy z dzisiejszym Całunem Turyńskim.

W Edessie mieszkali astronom Teofil Maronita, biskupi Ibas i Rabbulas, założyciel kościoła jakobickiego biskup Jakub Baradeusz, pierwszy chrześcijański poeta – gnostyk Bardesanes.

Sejm: Komisja Zdrowia rozpoczęła prace nad ustawą zakazującą "dopalaczy"

Na posiedzeniu sejmowej Komisji Zdrowia odbyło się pierwsze czytanie projektu nowelizacji ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, która zakazać ma handlu tzw. dopalaczami, czyli substancjami zawierającymi benzylopiperazynę.

Po co jest czesne w publicznym przedszkolu?

W całej Polsce w przedszkolach jest pobierana tzw. opłata stała. Rodzice zastanawiają się na co idą ich pieniądze i czy w ogóle muszą je płacić. Okazuje się, że przedszkolne czesne może być niezgodne z prawem.

Olszowiec złożył wniosek o zwolnienie ze służby

Szef ochrony prezydenta ppłk Krzysztof Olszowiec, zawieszony w związku z incydentem w Gruzji, złożył wniosek o zwolnienie ze służby - potwierdził rzecznik BOR Dariusz Aleksandrowicz. O tym, że Olszowiec chce odejść ze służby, napisała środowa "Gazeta Wyborcza".

Szef KRRiT: W sprawie TVP powinien wypowiedzieć się Trybunał Konstytucyjny

Przewodniczący Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji uważa, że w sprawie sytuacji w TVP powinien wypowiedzieć się Trybunał Konstytucyjny. Witold Kołodziejski poprosi prezydenta Lecha Kaczyńskiego, by skierował do Trybunału odpowiednie pytanie.

Pawlak: Potrzeba szybkiego rozwiązania konfliktu gazowego

Wicepremier, minister gospodarki Waldemar Pawlak powiedział, że zarówno rząd, jak i prezydent widzą potrzebę szybkiego rozwiązania konfliktu gazowego. Pawlak rozmawiał przez kilkadziesiąt minut z prezydentem Lechem Kaczyńskim o rosyjsko-ukraińskim konflikcie gazowym.

Przez kilka miesięcy do dyspozycji VIP-ów będzie tylko jeden Tu-154

Przez kilka najbliższych miesięcy do dyspozycji najwyższych osób w państwie będzie tylko jeden samolot specjalny Tu-154, drugi przejdzie w tym czasie remont.

SN oczyścił Jaskiernię z zarzutu "kłamstwa lustracyjnego"

B. poseł SLD i b. minister sprawiedliwości Jerzy Jaskiernia został niejednogłośnie oczyszczony przez Sąd Najwyższy z zarzutu "kłamstwa lustracyjnego". Uznając kasację Jaskierni, SN uchylił prawomocny wyrok o jego kłamstwie.

Zima zaatakowała na Pomorzu

Intensywne opady śniegu i bardzo silny porywisty wiatr spowodowały w środę ogromne utrudnienia w ruchu na większości dróg na Pomorzu. Po południu przez kilka godzin nieprzejezdna była trójmiejska obwodnica, bo pługi nie nadążały z odgarnianiem śniegu.

Rosja: Ławrow wyjaśnił Sikorskiemu sytuację z tranzytem gazu

O kryzysie gazowym telefonicznie rozmawiali szefowie MSZ Rosji i Polski: Siergiej Ławrow i Radosław Sikorski. MSZ Rosji podało, że Ławrow szczegółowo wyjaśnił polskiemu ministrowi sytuację z tranzytem gazu do europejskich odbiorców. Rozmowa, jak podano, odbyła się na prośbę strony polskiej.

Prezydent udaje się z roboczą wizytą do Pragi

Prezydent Lech Kaczyński udaje się w czwartek po południu z kilkugodzinną wizytą do Pragi. Spotka się tam z prezydentem Czech Vaclavem Klausem. Planowana jest też rozmowa L.Kaczynskiego z premierem Mirkiem Topolankiem.