Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana

Z Wikipedii

Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana to rodzaj dźwięku spółgłoskowego, występującego w niektórych językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana "ł" aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.

Symbolem IPA wariantu dziąsłowego tej spółgłoski jest [ɫ] (można też użyć znaku [lˠ], czyli [l] welaryzowane). Jest też powszechnie używany dla spółgłoski zębowej, ale kiedy niezbędne jest rozróżnienie, używa się [ɫ̪].

[edytuj] Artykulacja

W czasie artykulacji głoski [ɫ̪]:

• modulowany jest prąd powietrza wydychanego z płuc, jest to spółgłoska płucna egresywna
• tylna część podniebienia miękkiego zamyka dostęp do jamy nosowej – jest to spółgłoska ustna
• jest to spółgłoska boczna – powietrze przepływa po bokach języka
• pod względem miejsca artykulacji jest to spółgłoska zębowa
• dodatkowo tylna część języka unosi się ku górze, co nazywamy welaryzacją

Artykulacji tej spółgłoski można nauczyć się w następujący sposób. Ułożyć przednią krawędź języka za przednimi górnymi zębami a resztę języka wnieść jak do wymowy samogłoski [u], przy takim ułożeniu starać się wymówić głoskę [l]. Alternatywnie wymawiając zębowe [l] równocześnie starać się wymówić samogłoskę [u] bez odrywania języka od zębów i zaokrąglania ust. Jeszcze inny sposób dojścia do właściwej artykulacji – przy wymowie [l] przyłóż czubek języka do zębów, a pozostałą część języka trzymaj jak najniżej.

[edytuj] Przykłady

• Spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana występowała w języku staropolskim. Współcześnie w wyniku wałczenia <ł> wymawia się jako [w]. Proces ten zachodził nierównomiernie. W dialektach kresowych (pod wpływem języków wschodniosłowiańskich), jak również w pewnych innych regionach, takich jak wschodnie Kujawy i Sandomierszczyzna, zachowała się dawna wymowa. Wymowa tradycyjna była także forsowana do połowy XX wieku w środowiskach, w których posługiwanie się językiem było częścią zawodu. Dzisiaj głoska ta jest używana wyłącznie przez aktorów starszego pokolenia i Polaków mieszkających na terenach Litwy i Białorusi.

• W języku angielskim spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana występuje jako jeden z alofonów fonemu /l/ w standardowej wymowie brytyjskiej (Received Pronunciation). Przed fonemami spółgłoskowymi (z wyjątkiem /j/) i na końcu wyrazów wymawiane jest [ɫ] czyli tzw. ciemne l (niskie l). W pozostałych przypadkach tj. przed samogłoską albo /j/ wymawiane jest [l] tzw. jasne l (wysokie l). W wymowie amerykańskiej wymawiane jest w większości przypadków ciemne l.

• W języku albańskim: halla [ˈhaɫa] "pacha"
• W języku portugalskim: mil [miɫ] "tysiąc" (ale w Brazylii zamiast [ɫ] używa się [w])
• w języku rosyjskim: малый [ˈmaɫɨj] "mały"
• w języku tureckim: kızıl [kɯzɯɫ] "czerwony"

	Dwu‐ wargowe	War‐ gowo‐ zębowe	Zębowe	Dzią‐ sło­we	Zadzią‐ słowe	Re­tro‐ fle­ksyjne	Pod­nie‐ bienne	Miękko‐ podnie‐ bienne	Języcz‐ kowe		Gar‐ dłowe		Nagło‐ śnio­we		Krta‐ niowe
Nosowe	m	ɱ	n̪	n		ɳ	ɲ	ŋ	ɴ
Zwarte	p b	p̪ b̪	t̪ d̪	t d		ʈ ɖ	c ɟ	k ɡ	q ɢ				ʡ		ʔ
Szczelinowe	ɸ β	f v	θ ð	s z	ʃ ʒ	ʂ ʐ	ç ʝ	x ɣ	χ	ʁ	ħ	ʕ	ʜ	ʢ	h ɦ
Półotwarte	β̞	ʋ	ð̞	ɹ		ɻ	j	ɰ
Drżące	ʙ		r			*			ʀ				*
Uderzeniowe	*	ѵ	ɾ			ɽ							*
Boczne szczelinowe			ɬ ɮ			*	*	*
Boczne półotwarte			l			ɭ	ʎ	ʟ
Boczne uderzeniowe			ɺ			*	*	*

Podwójna artykulacja i koartykulacja ʍ w ɥ ɕ ʑ ɧ ɫ Zwarto-szczelinowe pf ʦ ʣ ʧ ʤ ʨ ʥ tɬ dɮ kx qχ

Mlaski ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ   Iniektywne ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ   Ejektywne pʼ tʼ cʼ kʼ qʼ sʼ

Medialny Sojusz

PO i SLD chcą jak najszybciej pozbawić ludzi PiS, LPR i Samoobrony władzy w mediach publicznych. Przyśpieszają prace nad nową ustawą medialną

TVP bez „Misji” i Koteckiej

Jak się nieoficjalnie dowiedzieliśmy, zarząd TVP Piotra Farfała i Tomasza Rudomino chce zdjąć z anteny „Misję specjalną” Anity Gargas.

MON chce wysłać nawet 600 żołnierzy więcej do Afganistanu

O prawie połowę zmniejszyć liczbę żołnierzy w Czadzie i Libanie - powiedział „Gazecie” szef MON Bogdan Klich

Szef ochrony prezydenta chce odejść ze służby

Biuro Ochrony Rządu nie może uzyskać z Gruzji informacji w sprawie strzałów oddanych podczas wizyty prezydenta Lecha Kaczyńskiego.

Wymyślone 100 mln zł dla PiS

Prokuratura nie znalazła żadnych dowodów potwierdzających, że z budowy stadionu narodowego przy pomocy ministra sportu Tomasza Lipca miano „wygenerować” 100 mln zł dla PiS

Wielka Orkiestra w skrócie

Więcej XVII finału w TVP 2

Reforma Ziobry zawrócona

Scentralizowane prokuratorskie wydziały do walki ze zorganizowaną przestępczością wracają do prokuratur apelacyjnych. - Bandyci się cieszą - mówią posłowie PiS. - Wracamy do normalności - zapewnia resort sprawiedliwości

Czy Zwiastowanie było naturalne?

W bydgoskim kościele oo. Jezuitów stoi bożonarodzeniowa szopka z napisem: „Chrystus przyszedł do nas w sposób naturalny, a nie przy pomocy fachowców”. Obok stoi postać „Lekarza specjalisty od in vitro, od klonowania...”.

Abp Kowalczyk był zarejestrowany jako kontakt informacyjny

Tajne służby PRL zarejestrowały dzisiejszego nuncjusza apostolskiego w Polsce, abp. Józefa Kowalczyka bez jego wiedzy jako kontakt informacyjny, ale brak jest przesłanek wskazujących na współpracę - poinformował we wtorek rzecznik Episkopatu, ks. Józef Kloch.

Wirtualny sklep i prawdziwe oszustwo

- 15 lat pracowałem na dobre imię mojej firmy a teraz ktoś wykorzystuje jej dane - mówi Andrzej Kuryłowicz, właściciel warszawskiego wydawnictwa „Albatros”. On i pracownicy od dwóch dni odbierają telefony od zainteresowanych kupnem sprzętu elektronicznego, którzy złożyli zamówienie na stronie internetowej www.1rtv.pl. Ktoś otwierając wirtualny sklep podszył się pod wydawnictwo Kuryłowicza.