Öre
Z Wikipedii
Öre - moneta zdawkowa w Szwecji, 1/100 korony szwedzkiej. Jej odpowiednikami w Danii i Norwegii są øre - odpowiednio 1/100 korony duńskiej i norweskiej.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Na początku w Szwecji bito jedynie fenigi, a öre (nazwa pochodząca od rzymskiego aureusa) było wartością obrachunkową dzielącą się na określoną liczbę fenigów. Przez dwa stulecia liczba fenigów liczona na jedno öre była różna w różnych prowincjach i dopiero w XIII wieku ustalono wspólny dla całego państwa system, w którym öre dzieliło się na 24 fenigi.
Öre jako srebrną monetę zaczęto bić ze srebra od 1522 roku - miał wtedy wartośąć 1/8 marki. W 1532 roku była to duża moneta ważąca 4 gramy i mająca średnicę około 30 milimetrów. Ponieważ stop srebra było bardzo niskiej próby, jedna moneta zawierała nieco ponad 1 gram srebra.
Z powodu ubóstwa i licznych wojen zawartość srebra w jednym öre w latach 1604 - 1624 spadła do 4/10 grama. Po 1624 roku öre bito na ogół z samej miedzi, a do öre srebrnego powracano jedynie w rachunkach.
W 1664 roku öre stanowił 1/32 riksdalera riksmynt (czyli talara obrachunkowego) i odpowiadał 3 ówczesnym groszom polskim. Po kolejnej reformie w 1752 öre stanowił 1/64 dukatona, a w 1776 1/96 riksdalera. W 1798 roku öre został wycofany, a jego miejsce zajął szyling (skilling), który miał wartość odpowiadającą 2 öre.
Öre powrócił w 1855 roku na skutek reformy wprowadzającej system dziesiętny. Według nowego systemu öre stanowił 1/100 riksdalera riksmynt (talara obrachunkowego) lub 1/400 riksdalera specie (czyli pełnego talara szwedzkiego). Monety o wartości 10 öre lub większe bito ze srebra, natomiast monety o wartości 1, 2 i 5 öre bito z miedzi. Nowe öre przywrócone na skutek reformy poza nazwą nie miało nic wspólnego z öre wycofanym w 1798 roku.
W 1873 roku Dania i Szwecja ujednoliciły swoje systemy monetarne tworząc Skandynawską Unię Monetarną. W Szwecji jednostką podstawową stała się korona równa 100 öre. Nowa waluta opierała się na złocie, a poniewaź według umowy z 1 kg złota wybijano 2480 koron, oznaczało to, że jednemu gramowi złota odpowiadało 248 öre.
Ponieważ na skutek referendum 14 września 2003 roku Szwecja nie przyjęła euro, szwedzki system walutowy oparty na koronie dzielącej się na 100 öre trwa do dziś.
[edytuj] Spadek wartości öre na przestrzeni wieków
W okresie, gdy öre bito z miedzi jego parytet w srebrze wyznaczony został przez kurs wobec większych monet srebrnych
| Rok | Srebro w gramach | Podstawa |
|---|---|---|
| XIII wiek | 12 | 24 fenigi |
| XIV wiek | 4.8 | 24 fenigi |
| 1389 | 3.15 | 3 örtugi |
| 1439 | 2.55 | 3 örtugi |
| 1497 | 2.34 | 3 örtugi |
| 1512 | 2.13 | 3 örtugi |
| 1532 | 1.12 | 1 öre |
| 1534 | 0.88 | 1/32 talara |
| 1624 | 0.58 | 1/48 talara |
| 1664 | 0.54 | 1/52 talara |
| 1664 | 0.45 | 1/16 carolina |
| 1718 | 0.29 | 1/16 carolina |
| 1752 | 0.44 | 1/48 dukatona |
| 1776 | 0.27 | 1/96 riksdalera |
| 1855 | 0.064 | 1/400 speciesdalera |
[edytuj] Literatura
- Zbigniew Żabiński, Rozwój systemów pieniężnych w Europie zachodniej i północnej, Zakład Narodowy Imienia Ossolińskich - Wydawnictwo, Wrocław 1989, ISBN 83-04-02992-8
[edytuj] Linki zewnętrzne
| Chory psychicznie zabił siekierą ojca i brata |
Policjanci zatrzymali 33-letniego mężczyznę, który siekierą zabił swojego ojca i brata. Sprawca cierpi na schizofrenię. |
| Bliżej porozumienia? Lewica przedstawia propozycje ws. ustawy medialnej |
Klub parlamentarny Lewicy przedstawił propozycje zmian w ustawie medialnej. Poseł SLD Jerzy Szmajdziński wyjaśnił, że chodzi między innymi o zapewnienie stabilnego finansowania mediów publicznych, wprowadzenie standardów zawodowych i licencji programowych. Zmiany te mają - zdaniem Lewicy - gwarantować rzetelność i obiektywizm dziennikarzy oraz podnieść jakość programów. |
| 48-letni mężczyzna kolejną ofiarą mrozu. Policja apeluje o pomoc |
Zwłoki 48-letniego mężczyzny, który zmarł z wychłodzenia, znaleziono w Pstrągowej w woj. podkarpackim. Mężczyzna zmarł ok. 800 metrów od swojego domu. To nie jedyna ofiara dzisiejszych mrozów. Policja apeluje o pomoc. |
| Zima trzyma |
"Samochód mi nie chciał zapalić", "autobus miał pół godziny spóźnienia", "twarz mi zamarzła" - mróz to od wczoraj główny temat rozmów w biurach i domach. |
| Ratusz: Kupcy z KDT mogą wynająć inne lokale należące do miasta |
Kupcy handlujący w Kupieckich Domach Towarowych będą mogli wynająć poza konkursem wolne lokale użytkowe, które należą do miasta - taką propozycję ponowił Ratusz. Zainteresowani kupcy na podjęcie decyzji mają czas do 31 stycznia. |
| Polska gotowa do ograniczania dostaw gazu |
Rząd przyjął rozporządzenie, które pozwala zmniejszać dostawy gazu dla dużych zakładów przemysłowych. Premier Waldemar Pawlak uspokaja, że system na razie pracuje stabilnie i nie ma żadnych ograniczeń w dostawie gazu do odbiorców. Dostawy gazu z Ukrainy zostały zmniejszone do minimalnego poziomu, dopuszczalnego technicznie. |
| Straż Pożarna: 453 pożary w ciągu dwóch dni |
Mroźna pogoda powoduje, że zwiększyła się liczba pożarów. W niedziele i poniedziałek w wyniku pożarów zginęła jedna osoba, a 23 zostały ranne. Strażacy wyjeżdżali w tym czasie do 453 pożarów. |
| PiS walczy o wolne w święto Trzech Króli. "To wola narodu" |
Klub parlamentarny PiS złoży u marszałka Sejmu projekt ustawy o przywróceniu dnia wolnego od pracy 6 stycznia, w święto Trzech Króli - poinformował poseł Antoni Macierewicz. - To jest wyraz woli narodu polskiego do przywrócenia tradycji, obyczaju i praw, jakie się Polakom należą - powiedział na konferencji prasowej. |
| Juszczenko przyjedzie do Polski rozmawiać o kryzysie gazowym |
14 stycznia prezydenci Polski i Ukrainy spotkają się w Wiśle. Lech Kaczyński i Wiktor Juszczenko będą rozmawiać na temat obecnego kryzysu gazowego. W czwartek prezydent będzie także rozmawiał o konflikcie rosyjsko-ukraińskim z prezydentem Czech Vaclavem Klausem. |
| Palikot: Program PiS-u gorszy od chorób wenerycznych |
Czeka nas katastrofa - pisze na blogu Janusz Palikot. "To nie trzęsienie ziemi, nie tajfun, nie zaraza, ani nawet nie choroby weneryczne przenoszone przez czytanie gazet! To coś znacznie gorszego niż zdychający potwór i zakaz produkcji alkoholu, a nawet gorszego niż wybór Rydzyka na szefa Episkopatu Polski! Oto - uwaga, uwaga! - PiS przedstawi swój program gospodarczy!!!!!" - czytamy. |
